معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز دین پژوهی و کارآمدی 2716-9812 6 1 2026 06 09 The effectiveness of Quranic education in promoting religious-digital literacy and reducing cyberspace harms among adolescents کارآمدی آموزش قرآنی در ارتقا سواد دینی_دیجیتال و کاهش آسیب های فضای مجازی نوجوانان 89 116 21736 10.22034/nrr.2026.69809.1549 FA محمد مهدی مجلس آذر گروه معارف اسلامی، واحد بوکان، دانشگاه آزاد اسلامی،بوکان،ایران. Journal Article 2025 10 25 The aim of this study was to design and evaluate the effectiveness of an educational package based on Quranic teachings in reducing cyberspace harms and improving religious-digital literacy among adolescents.<br />The present study was an applied study with a quasi-experimental pre-test-post-test design with a control group. The statistical population included high school students in Urmia in the academic year 1403-1404. Twelve schools (6 schools in the intervention group and 6 schools in the control group) were selected using a random cluster sampling method. The data collection tool included a standard questionnaire on cyberspace harms and a researcher-made religious-digital literacy questionnaire (reviewed for validity and reliability). The intervention group participated in 8 educational sessions based on Quranic teachings (ethics of conversation, avoiding gossip and slander, information responsibility, and strengthening the virtues of patience and self-control); Data were analyzed using ANCOVA tests and mixed linear models.<br />The results showed that the mean scores of cyberspace harms in the intervention group decreased significantly (p<0.01) and the mean scores of religious-digital literacy increased significantly (p<0.001). The effects obtained in the three-month follow-up also remained stable. Qualitative analysis of the questionnaires indicated that the components of Quranic media ethics, strengthening self-control, and promoting responsibility were the most important factors influencing behavior change.<br />The educational package based on Quranic teachings was effective in reducing cyberspace harms and promoting religious-digital literacy of adolescents. زمینه و هدف: هدف این پژوهش، طراحی و ارزیابی کارآمدی یک بسته آموزشی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی در کاهش آسیب‌های فضای مجازی و ارتقای سواد دینی-دیجیتال نوجوانان بود.<br />روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با طرح شبه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان متوسطه دوم شهرستان ارومیه در سال تحصیلی 1404-1403 بود. با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی، ۱۲ مدرسه (۶ مدرسه در گروه مداخله و ۶ مدرسه در گروه کنترل) انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسش‌نامه استاندارد آسیب‌های فضای مجازی و پرسش‌نامه محقق‌ساخته سواد دینی-دیجیتال (بررسی‌شده از نظر روایی و پایایی) بود. گروه مداخله در ۸ جلسه آموزشی بر پایه آموزه‌های قرآنی (اخلاق گفت‌وگو، پرهیز از شایعه و تهمت، مسئولیت‌پذیری اطلاعاتی و تقویت فضایل صبر و کنترل نفس) شرکت کردند؛ داده‌ها با استفاده از آزمون‌های ANCOVA و مدل‌های خطی مختلط تحلیل شد.<br />یافته‌ها: نتایج نشان داد میانگین نمرات آسیب‌های فضای مجازی در گروه مداخله به‌طور معناداری کاهش یافت (p<0.01) و میانگین نمرات سواد دینی-دیجیتال افزایش چشمگیری داشت (p<0.001). اثرات به‌دست‌آمده در پیگیری سه‌ماهه نیز پایدار باقی ماند. تحلیل کیفی پرسشنامه ها حاکی از آن بود که مؤلفه‌های اخلاق رسانه‌ای قرآنی، تقویت خودکنترلی و ارتقای مسئولیت‌پذیری از مهم‌ترین عوامل اثرگذار در تغییر رفتار بودند.<br />نتیجه‌گیری: بسته آموزشی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی توانست در کاهش آسیب‌های فضای مجازی و ارتقای سواد دینی-دیجیتال نوجوانان مؤثر واقع شود. این الگو می‌تواند به‌عنوان یک ابزار تربیتی-پیشگیرانه در برنامه‌های درسی مدارس و مراکز مشاوره تربیتی مورد استفاده قرار گیرد و زمینه‌ساز طراحی سیاست‌های تربیت رسانه‌ای مبتنی بر معارف اسلامی باشد. https://nrr.tabrizu.ac.ir/article_21736_e7efd3812dcc7ea4f0bfbc26ff8595d4.pdf