معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز دین پژوهی و کارآمدی 2716-9812 6 2 2026 08 23 The Stylistics of the Sermons of Nahj al-Balagha and their Persuasive Function in Shaping Social Action سبک‌شناسی خطبه‌های نهج‌البلاغه و کارکرد اقناعی آن‌ها در شکل‌دهی به کنش اجتماعی 103 123 22072 10.22034/nrr.2026.73335.1631 FA ولی الله شجاعپوریان استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. Journal Article 2026 07 04 Within the Islamic intellectual framework and the Arabic literary tradition, Nahj al-Balagha is not merely a showcase of eloquence and rhetoric; rather, it is an identity-forming, orienting, and agentic text. Emerged from the political and social crises of early Islam, it leverages its linguistic and rhetorical capacities for persuasion, consciousness-raising, and social mobilization to guide its audience. The primary objective of this research is to examine how the stylistic components of the sermons in Nahj al-Balagha contribute to their persuasive efficacy and, consequently, shape the social action of the audience. <br /><br />The research adopts a descriptive-analytical approach, employing a qualitative corpus-based methodology. Accordingly, a purposive selection of socio-political sermons—specifically sermons 3, 27, 93, 192, and 216 from the Sobhi Salih edition—was analyzed across phonological, lexical, syntactic, and rhetorical levels. Furthermore, to elucidate the mechanism of persuasion, the framework of persuasive rhetoric was applied, with an emphasis on three core components: source credibility (ethos), emotional arousal (pathos), and logical reasoning (logos). <br /><br />The rhetorical and literary findings reveal that through the use of parallelism, saj’ (rhymed prose), semantic oppositions, imperatives and prohibitions, vocatives, rhetorical questions, allegories, and metaphors, these sermons construct a framework that is profoundly effective not only in conveying meaning but also in generating motivation, consolidating moral legitimacy, and directing collective behavior. From this perspective, style in Nahj al-Balagha is not merely a set of superficial or lexical ornaments; it is an intrinsic part of its guidance-oriented and social function. این پژوهش با هدف واکاوی کارکرد اقناعی سبک خطبه‌های نهج‌البلاغه در شکل‌دهی به کنش اجتماعی مخاطبان انجام شده است. مسئله اصلی آن است که چگونه ویژگی‌های سبکی در لایه‌های آوایی، واژگانی، نحوی و بلاغی با سه مؤلفه‌ی منش اخلاقی (اتوس)، انگیزش عاطفی (پاتوس) و استدلال عقلانی (لوگوس) درهم‌تنیده می‌شوند و زبان خطبه‌ها را از ابزار بیان صرف به سازوکاری برای گذار از آگاهی به کنش جمعی تبدیل می‌کنند. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و کیفی است. پیکره‌ی پژوهش به‌صورت هدفمند از میان خطبه‌های نهج‌البلاغه بر اساس معیار «ظرفیت کنش‌گری سیاسی–اجتماعی» انتخاب شده و شامل پنج خطبه‌ی ۳ (شقشقیه)، ۲۷، ۹۳ (قاصعه)، ۱۹۲ و ۲۱۶ بر مبنای نسخه‌ی صبحی صالح است. تحلیل در چهار لایه‌ی سبک‌شناختی (آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی–تصویری) انجام شده و برای هر ادعای تحلیلی، شواهد مستقیم عربی همراه با ترجمه و تبیین نسبت آن‌ها با منش اخلاقی (اتوس)، انگیزش عاطفی (پاتوس) و استدلال عقلانی (لوگوس) ارائه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که موسیقی کلام، توازی و سجع، تقابل‌های واژگانی، ساخت‌های امری و استفهام انکاری، و شبکه‌ای از استعاره‌ها و تمثیل‌ها، نه در مقام آرایه‌های تزیینی، بلکه به‌مثابه سازوکارهایی بنیادین عمل می‌کنند که اعتماد به گوینده را تثبیت، عواطف جمعی را برمی‌انگیزند و افق استدلالی کنش اجتماعی را تعریف می‌کنند. نتیجه آن است که سبک در خطبه‌های منتخب، پیوندی ارگانیک با کنش اجتماعی دارد و نهج‌البلاغه را می‌توان متنی دانست که در آن منش اخلاقی (اتوس)، انگیزش عاطفی (پاتوس) و استدلال عقلانی (لوگوس) در قالب فرم زبانیِ دقیق، کنش‌گرانه و جامعه‌ساز طراحی شده است. https://nrr.tabrizu.ac.ir/article_22072_840708ee1b76cc8acaabd6680e1950bf.pdf