معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز دین پژوهی و کارآمدی 2716-9812 6 2 2026 08 23 nazarieh tatbiq amid esnayedar ba amid dar moaref dini ve karbard tarbiti an تطبیق نظریه امید اسنایدر با امید در معارف دینی و کاربرد تربیتی آن 83 102 22081 10.22034/nrr.2026.73701.1635 FA محمد رضا احمدی عضو هیات علمی گروه روانشناسی موسسه اموزشی پژوهشی امام خمینی قم ادرس قم بلوار جمهوری اسلامی موسسه امام خمینی طبقه 5 اتاق 36 فهیمه متقی فر موسسه علمی پژوهشی رکن الهدی . سطح ۴. کرمان غلامرضا متقی فر عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور تهران، سیرجان Journal Article 2026 07 24 This study was conducted with the aim of comparatively examining Snyder’s Hope Theory in positive psychology and the concept of rajā (religious hope) in Islamic teachings, as well as elucidating their educational applications, using a qualitative content analysis method. Accordingly, Snyder’s three components—goals thinking, agency thinking, and pathways thinking—were examined and compared with the components of religious hope, namely purposefulness, tawakkul (reliance on God), the use of means, and effort. The findings indicate that both perspectives share an emphasis on the necessity of purposeful orientation and the active role of human effort. However, fundamental differences exist between the two approaches regarding the “source” and “nature” of hope. Whereas hope in Snyder’s theory is primarily focused on cognitive and individual capacities, religious hope (rajāʾ) is divine in nature and is grounded in reliance on the will of God. Ultimately, this study concludes that integrating these two perspectives may contribute to the development of more comprehensive models in counseling, religious education, and crisis management. By drawing on the strengths of both scientific and spiritual domains, this integrative approach redefines hope as a bridge between rational human endeavor and reliance on the infinite power of God. This valuable synthesis offers effective educational applications for strengthening resilience and promoting mental health. این پژوهش با هدف مقایسه تطبیقی «نظریه امید» اسنایدر در روان‌شناسی مثبت‌نگر و مفهوم «رجاء» در آموزه‌های اسلامی و تبیین کاربرد تربیتی آن با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. در این راستا، مؤلفه‌های سه‌گانه اسنایدر شامل تفکر هدف، تفکر عاملی و تفکر گذرگاه با مؤلفه‌های امید دینی یعنی هدفمندی، توکل، اسباب و تلاش، مورد مداقه و تطبیق قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو دیدگاه در ضرورت هدفمندی و نقش فعالانه تلاش انسانی اشتراک نظر دارند؛ بااین‌حال، تفاوت‌های بنیادینی در «منبع» و «ماهیت» امید میان این دو رویکرد وجود دارد. درحالی‌که امید در نظریه اسنایدر عمدتاً بر توانمندی‌های شناختی و فردی متمرکز است، امید دینی (رجاء) ماهیتی الهی داشته و بر محور توکل به مشیت پروردگار استوار است. این پژوهش در نهایت نتیجه می‌گیرد که تلفیق این دو دیدگاه می‌تواند به ارائه مدل‌های جامع‌تری در حوزه‌های مشاوره، تربیت دینی و مدیریت بحران منجر شود. این رویکرد ترکیبی با بهره‌گیری از نقاط قوت هر دو حوزه علمی و معنوی، امید را به عنوان پلی میان تلاش خردمندانه انسان و اتکال به قدرت لایزال الهی بازتعریف می‌کند. این پیوند ارزشمند، کاربردهای تربیتی مؤثری را در مسیر تقویت تاب‌آوری و ارتقای سلامت روان ارائه می‌دهد. https://nrr.tabrizu.ac.ir/article_22081_b2367a23f13f791326123f3fc71f9e79.pdf