رویکرد شناسی علامه مجلسی در قبال معارف بشری؛ فلسفه، عرفان و اصول فقه

نویسندگان

1 استادیار گروه کلام اسلامی جامعه المصطفی العالمیه

2 هیئت علمی دانشگاه ادیان ومذاهب قم

چکیده

علامه مجلسی یکی از محقق‌ترین اندیشمندان شیعه در عصر پراهمیت صفویه به‌شمار می‌رود. در این عصر، جریان‌های مختلف علمی فعال بودند که فلاسفه، عرفا و اخباریان از مهم‌ترین آنها هستند. علامه در آثار خویش به مناسباتی نظر خود را نسبت به این جریانات فکری ابراز، با فلسفه رایج آن روز یعنی مشاء و اشراق مخالفت و فلاسفه را تکفیر کرده است. ایشان عرفان و تصوّف رایج زمان خویش را مردود، ابن عربی را تکفیر و برخی از آموزه‌های عرفانی را کفر تلقّی کرده‌اند. هر چند، نوع خاصی از عرفان را قابل دفاع دانسته‌اند.
مبانی فکری و آرای فقهی و کلامی علّامه به سمت اصولیان و متکلّمان عقل‌گرا، بیشتر تمایل داشته است و از اخباریان فاصله بسیاری دارد. به عبارتی، می‌توان گفت اصولی اخبارگرا، شایسته‌ترین عنوانی است که می‌توان به وی اطلاق کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Allameh Majlisi's approach to human knowledge; Philosophy, mysticism and principles of jurisprudence

نویسندگان [English]

  • mohammad azimi 1
  • mohammad ghafoori nezhad 2
1 almostafa
چکیده [English]

Allameh Majlisi is one of the most prolific Shiite thinkers in the important Safavid period. In this age, various scientific currents are active, the most important of them are philosophers, mystics and akhbarians. In his works, Allameh Majlisi has expressed his opinion about these currents of thought. He strongly opposed the common philosophy of that time, namely Peripatetic and illuminitionist philosophy, and excommunicated philosophers. He also does not accept the common mysticism and Sufism of his time and excommunicates Ibn Arabi and considers some of the mystical teachings as infidelity. At the same time, it defends a certain kind of mysticism. Also, his intellectual foundations and jurisprudential and theological views are more inclined towards Osulion and  rationalist theologians and are far from Akhbarians. News-oriented principles are the most appropriate title that can be applied to him.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Allameh Majlisi
  • philosophy
  • Mysticism
  • Akhbari
  • Principles
منابع
استرآبادی، محمد امین (1424قالفوائد المدنیة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
امین، سید محسن (1406ق اعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف للمطبوعات.
بحرانی، یوسف بن احمد (1406ق)، لؤلؤة البحرین فی الاجازات و تراجم رجال الحدیث، بیروت، دار الاضواء.
بهشتی، ابراهیم (1390)، اخباریگری (تاریخ و عقائد)، قم، سازمان چاپ و نشر دار الحدیث.
جعفریان، رسول (1379)، صفویه در عرصه دین فرهنگ و سیاست، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حر عاملی، محمد بن حسن (1403ق)، الفوائد الطوسیة، قم، المطبعه العلمیه.
خسروپناه، عبد الحسین (1388)، کلام جدید با رویکرد اسلامی، دفتر نشر معارف قم.
سلطان محمدی، ابوالفضل (1381)، اندیشه سیاسی علامه مجلسی، چاپ اول، قم، بوستان کتاب.
شبیری زنجانی، سید موسی (1392)،جرعه‌ای از دریا، ج1، قم، مؤسسه کتاب شناسی شیعه.
شیبی، کامل مصطفی (1380)، تشیع و تصوف، (مترجم: علیرضا ذکاوتی قراگزلو)، تهران، امیر کبیر.
طباطبایی، محمد حسین (1375)، شیعه در اسلام، چاپ 11، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
عابدی، احمد (1378)، آشنایی با بحار الانوار، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قاضی طباطبایی، محمدعلی (1332)، الفردوس الاعلی، تبریز، بی نا.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمد باقر، (1406ق)، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الاخبار، (محقق: سید مهدی رجائی)، چاپ اول، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی (ره).
مجلسی، محمد باقر (بی­تا)، حق الیقین، قم، ذوی القربی.
مجلسی، محمد باقر (1403ق)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مجلسی، محمد باقر (1376)، عین الحیات، بی جا، دار الاعتصامی.
مجلسی، محمد باقر (1404ق)، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، چاپ دوم، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمد باقر (1384)، حیاة القلوب، چاپ ششم، قم، سرور.
مجلسی، محمد باقر(1390 اعتقادات علامه مجلسی، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.
مجلسی، محمد باقر، (1311ق)، رساله اجوبه ملامحمد باقر به ملا خلیل، تهران، انتشارات فطرت.
مطهری، مرتضی (1376)، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران، صدرا.
ملکی میانجی، علی (1385)، علامه مجلسی، اخباری یا اصولی؟، قم، دلیل ما.
مهریزی، ربانی؛ مهدی، هادی (1378)، شناخت نامه علامه مجلسی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
موسوی خوانساری، محمد باقر (1390)، روضات الجنات، تهران، اسماعیلیان.
مقالات
ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، (1370)، «سیر اندیشه اخباری در مذهب تشیع»، آینه پژوهش، تابستان 1370، شماره 6، صص24- 42.
محمدی، مظفر؛ شاکر، محمدحسن؛ محمد کاظم (1392)، «جدال اخباریان با اصولیان در حجیت ظواهر»، مطالعات اسلامی فقه و اصول، بهار 92، شماره 92، صص 125-145.