بررسی ضمانت اجرای اخلاق در دیدگاه کانت و شهید مطهری

نویسندگان

1 دانشگاه معارف ، مدرسی معارف اسلامی گرایش اخلاق اسلامی

2 عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، گروه فلسفه

چکیده

ضمانت اجرا از مسائل مهم مطرح شده در فلسفه اخلاق است؛ زیرا تا ضمانتی برای اجرای اخلاقیات وجود نداشته باشد صدور احکام و الزامات اخلاقی بی‌فایده خواهد بود. از این رو مکاتب اخلاقی به دنبال تبیین ضمانت اخلاق در نظریه‌های خود هستند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی به بررسی ضمانت اجرا از دیدگاه کانت و شهید مطهری پرداخته است. آنچه از بررسی دیدگاها به دست آمد نشان می‌دهد که به اعتقاد کانت، عقل عملی ضامن اجرای اخلاق است؛ که اشکالاتی به این دیدگاه وارد شده است، از این رو نمی‌تواند قابل قبول باشد. شهید مطهری با تکیه بر خودشناسی که بر خداشناسی استوار است، درک عزت و کرامت نفس را انگیزه اجرای اخلاق می‌داند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این نگاه نیز از جامعیت برخوردار نیست و نمی‌تواند برای همه، انگیزه انجامِ فعل اخلاقی باشد. نکته قابل توجه آن است که اعتقاد به خدا مهم‌ترین انگیزه برای اجرای اخلاق است و اسلام با توجه به مراتب فکری و روحی متفاوت مردم، طیف وسیعی از انگیزه‌ها را با محوریت اعتقاد به خدا و یگانگی او، برای روی آوردن به افعال اخلاقی  برای همه فراهم کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the guarantee of morality in the view of Kant and Shahid Motahhari

نویسندگان [English]

  • Seyedeh Zahra Mousavi 1
  • Mohammad Sarbakhshi 2
1 Maarf University
2 Institute emam khomeyni
چکیده [English]

Guarantee of performance is one of the important issues raised in the philosophy of ethics; Because unless there is a guarantee for the implementation of ethics, the issuance of moral judgments and requirements will be useless. Therefore, moral schools seek to explain the guarantee of morality in their theories. The present study has investigated the performance guarantee from the perspective of Kant and Shahid Motahhari with a descriptive-analytical approach. What has been gained from the examination of views shows that, according to Kant, practical reason guarantees the implementation of morality; There are drawbacks to this view, so it can not be accepted. Martyr Motahhari, relying on self-knowledge which is based on theology, considers the understanding of self-esteem and dignity as the motivation for the implementation of morality.Studies show that this view is also not comprehensive and can not be a motivation for everyone to do a moral act. It is noteworthy that belief in God is the most important motivation for the implementation of morality, and Islam, according to the different intellectual and spiritual levels of the people, provides a wide range of motivations for people to turn to moral actions based on belief in God and His oneness has

کلیدواژه‌ها [English]

  • Guaranteeing Ethics
  • Moral motivation
  • The dignity of the soul
  • Kant
  • Motahari
منابع
             قرآن کریم.
1-      تورات.
2-     نهج البلاغه.
3-     صحیفه سجادیه
4-     آشتیانی، میرزا مهدی(1367تعلیقه بر شرح منظومه حکمت، تهران، دانشگاه تهران.
5-     آمدی، عبدالواحد (1360)؛ غرر الحکم، تحقیق میر سید جلال الدین محدث، تهران، دانشگاه تهران.
6-     ــــــــــــــ: (1366)؛ تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق مصطفا درایتی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی
7-     آملی، سید حیدر بن علی(1367المقدمات من کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم، ج 1، به اهتمام هانری کربن و عثمان اسماعیل یحیی، تهران، نشر توس.
8-     ابن ترکه اصفهانی، صائن الدین علی بن محمد (1378)؛ شرح فصوص الحکم، تصحیح محسن بیدار فر، قم، بیدار.
9-     ــــــــــــــ: (1372)؛ تمهید القواعد، ترجمه عبدالله جوادی آملی، قم، انتشارات الزهرا.
10- ابن حنبل، احمد بن محمد (1416)؛ مسند، بیروت، موسسه الرساله.
11- ابن سینا(1388)؛ رساله نفس، با مقدمه و حواشی و تصحیح دکتر موسی عمید، همدان، نشر دانشگاه بوعلی سینا، چاپ دوم.
12- ابن عربی، محمد بن علی (1405)؛ الفتوحات المکیه، تحقیق عثمان یحیی،مصر، الهیئۀ المصریۀ العامۀ للکتاب.
13- ــــــــــــــ: (1367)؛ رساله حقیقۀ الحقایق (ضمن ده رساله فارسیتصحیح: نجیب مایل هروی، تهران، مولی.
14- ــــــــــــــ: (1370فصوص الحکم، تصحیح و تعلیق ابوالعلا عفیفی، تهران، دانشگاه الزهرا.
15- ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم(1393)؛ تأویل مختلف الحدیث، بیروت، المکتب الاسلامی و الدوحۀ، موسسه الاشراق.
16- احسایی، ابن ابی جمهور(1403)؛ عوالی الئالی العزیزه فی الاحادیث الدینیۀ، محقق مجتبی عراقی، قم، موسسه سید الشهداء.
17- اخوان الصفا، بصره (1412)؛ رسائل اخوان الصفاو خلان الوفاء، بیروت، الدار الاسلامیة.
18- بابایی، علی (1398)؛ سه گانه‌های عالم معرفت، شاکله حکمت، عرفان و هنر اسلامی، اردبیل، دانشگاه محقق اردبیلی.
19- تجلیل، ابوطالب (1380)؛ پایه‌های علمی و منطقی عقاید اسلامی، قم، نشر تسنیم.
20- ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد (1418؛ جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
21- جامی، عبدالرحمن (1956م)؛ هفت اورنگ، ج 1، مصر.
22- جوادی آملی، عبدالله(1374)؛ توحید در قرآن، قم، اسراء.
23- الجیلی، عبدالکریم (1401)؛ الانسان الکامل فی معرفۀ الأواخر و الاوائل، بیروت، دار الکتب العلمیۀ.
24- حر عاملی، محمدبن حسن (1380)؛ الجواهر السنیه فی الاحادیث القدسیة، تهران، دهقان.
25- حرانی، حسین بن شعبه(1404)؛ تحف العقول عن آل الرسول، قم، موسسه نشر اسلامی.
26- حسن‌زاده آملی، حسن (1365)؛ نصوص الحکم بر فصوص الحکم، تهران، مرکز نشر دانشگاهی رجاء.
27- ــــــــــــــ: (1371)؛ کلمه علیا در توقیفیت اسماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
28-   ــــــــــــــ: (1377انسان در عرف عرفان، تهران، سروش.
29- ــــــــــــــ: (1379)؛ سرح العیون فی شرح العیون، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
30- خمینی (امام) ، سید روح الله (1378)؛ شرح چهل حدیث، قم، موسسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام (ره).
31- ــــــــــــــ: (1410)؛ تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، قم، موسسه پاسدار اسلام.
32- دکارت، رنه (1361)؛ تأملات در فلسفه اولی، ترجمه احمد احمدی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
33-   دنسی، جاناتان(1375مقدمه ای بر بارکلی، ترجمه حسن لطفی، تهران، نشر فکر روز.
34-   دهدار شیرازی، محمد بن محمود(1375)؛ رسائل دهدار، به کوشش محمد حسین اکبر ساوجی، تهران، میراث مکتوب.
35-   راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1375الذریعة الی مکارم الشریعة، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
36-   سید رضی، محمد (بی‌تانهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران، نشر علمی فرهنگی.
37-   سید مرتضی علم الهدی، علی بن الحسین(1409)؛ تنزیه الانبیاء، ترجمه: امیر سلمانی رحیمی، شرکت به نشر.
38-   ــــــــــــــ: (1998م)؛ امالی المرتضی، قاهره، دار الفکر العربی.
39-   شایگان، داریوش(1389)؛ ادیان و مکتبهای فلسفی هند، تهران، امیر کبیر.
40- شبّر، عبدالله(بی‌تا)؛ مصابیح الانوار فی حلّ مشکلات الاخبار، تصحیح علی شبّر، قم، بصیرتی.
41- صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1420المبدأ و المعاد، بیروت، دارالهادی.
42- ــــــــــــــ: (1362)؛ الشواهد الربوبیۀ، تعلیق و تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، مشهد، مرکز نشر دانشگاهی.
43-   ــــــــــــــ: (1363)، مفاتیح الغیب، تصحیح محمد خواجوی، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
44-   ــــــــــــــ: (1369)، شرح اصول کافی، تصحیح و ترجمه محمد خواجوی، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
45-   ــــــــــــــ: (بی‌تا)؛ الاسفار الأربعۀ، قم، مصطفوی.
46- صدوق، محمد بن علی(1376)؛ الأمالی، تهران، کتابچی.
47-   ــــــــــــــ: (1398ق)؛ التوحید، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
48-   ــــــــــــــ: (1404)؛ عیون اخبار‌الرضا، بیروت، موسسه اعلمی للمطبوعات.
49- طباطبایی، سید محمد حسین (1367)؛ المیزان، قم، دفتر نشر اسلامی.
50- ــــــــــــــ: (بی‌تا)؛ نهایۀ الحکمۀ، قم، موسسه نشر اسلامی جامعه مدرسین.
51- عسگری، سید مرتضی(1382)؛ نقش ائمه در احیاى دین، تهران، انتشارات مرکز فرهنگی منیر، چاپ اول.
52-   عمرو بن ابی عاصم (1413)؛ کتاب السنۀ، بیروت، المکتب الاسلامی.
53-   قرطبی اندلسی، موسی بن میمون(بی‌تادلالۀ الحائرین، قاهره، مکتبۀ الثقافۀ الدینیّۀ.
54-   کاشانی، عبدالرزاق(1380)؛ لطائف الاعلام فی اشارات اهل الالهام، تصحیح مجید هادی‌زاده، تهران، میراث مکتوب.
55-   کربلایی، جواد (1377الانوار الساطعه فی شرح الزیارۀ الجامعۀ، محقق محسن اسدی، قم، موسسه دار الحدیث.
56-   کلینی، محمد بن یعقوب (بی‌تا)؛ اصول کافی، ترجمه سید جواد مصطفوی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اهل بیت.
57-   مازندرانی، محمد صالح (1342)؛ شرح اصول کافی، تهران، المکتبۀ الاسلامی للنشر و التوزیع.
58-   مجلسی، محمد باقر (1403)؛ بحار الانوار، بیروت، موسسه وفا.
59-   ــــــــــــــ: (بی‌تا)؛ توحید مفضل، تهران، کتابخانه صدرا.
60- محمدی ری شهری، محمد(1379)؛ میزان الحکمۀ، ترجمه حمید رضا شیخی، قم، موسسه فرهنگی دارالحدیث.
61- میشل، توماس (1387)؛ کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
62- ناس،جان بایر(1392)؛ تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی اصغر حکمت، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
63-   نوری، میرزا حسین (1408)؛ مستدرک الوسائل، قم، موسسه آل البیت لإحیاء التراث.
 
مقالات
64- بابایی، علی (1397)؛ «فهم رابطه خدا با عالم از روی مَثَل در حکمت اسلامی با تأکید بر دیدگاه صدرا، قبسات»، شماره90، 144-119.
65-   دیباجی، سید محمد علی(1378)؛ «رابطه نفس و بدن به عنوان مدل فلسفی رابطه خدا و... ، مجموعه مقالات همایش جهانی ملاصدرا»، ج 5.
66- رضی‌زاده، سید علی، و خادمی، عین الله (1392)؛ «تکامل و صیرورت نفس در پرتو تخلق به آموزه‌های اخلاقی با تکیه بر آراء صدر المتألهین شیرازی»، فصلنامه تأملات فلسفی، سال سوم، شماره 11، 72-41.
67-   علمی سولا، محمد کاظم، و لعل صاحبی، طوبی (1395)؛ خودآگاهی به مثابه خداآگاهی در اندیشه ملاصدرا، فصلنامه تأملات فلسفی، سال ششم، شماره 17، 76-61.
68-  کاکایی، قاسم (1380)؛ «وحدت وجود: تجربه، تعبیر، تمثیل»، فصلنامه ‌اندیشه دینی، دوره دوم، (8 و 9)، 112-79.