تبیین اظهارنظر دوگانه ی ابن سینا در مورد رابطه ی حکمت عملی با شریعت و مقایسه ی آن با دیدگاه شهید مطهری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه معارف اسلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر می‌کوشد با روش توصیفی-تحلیلی، متون ابن‌سینا و شهیدمطهری را در مورد رابطه‌ی حکمت عملی و شریعت مورد بررسی تطبیقی قرار دهد. بطورکلی آراء دو متفکر در دو حوزه مبدأ و منشأ حکمت عملی و تایید احکام حکمت عملی و شریعت توسط همدیگر و یا تعارض آن دو قابلیت بررسی و ارزیابی دارد. ابن‌سینا در خصوص مبدأ و منشأ حکمت عملی اظهارنظر دوگانه‌ای را اتخاذ کرده است. وی از یکسو در مباحث علم‌النفس به جایگاه عقل در حکمت عملی اشاره و آن را برگرفته از قوۀ نظری عقل انسان معرفی می‌نماید و از سوی دیگر در رساله‌ی عیونالحکمه برخلاف سایر آثار خویش، شریعت را مقسم و مبدأ هر سه قسم حکمت عملی و تعیین کنندۀ حدود آن بیان می‌کند؛ اما تحلیل مبانی فلسفی ابن‌سینا بیانگر این امر است که ایشان حکمت عملی را برگرفته از قوه نظری عقل انسان می‌داند. شهیدمطهری نیز معتقد است که حکمت عملی برگرفته از خرد انسان است واینکه خداوند به امور ناپسند دستور نمی‌دهد؛ به خاطر آن است که آن‌ها در ذات خود زشت هستند. علاوه بر این، هردو متفکر معتقدند که احکام حکمت عملی و شریعت نمی‌توانند مخالف هم باشند؛ چراکه هردو هدف واحدی(رساندن انسان به سعادت و کمال وجودی) را دنبال می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Explanation of Avicenna's double comment about the relationship between practical wisdom and Sharia and comparing it with the view of

نویسندگان [English]

  • Maryam Samadieh
  • ali safarzadeh maleki
Assistant Professor of Department of Islamic Studies, The Faculty of Humanities, University of Maragheh, Maragheh, Iran.
چکیده [English]

The present study tries to compare the texts of Avicenna and Motahari on the relationship between practical wisdom and Sharia with descriptive-analytical method. In general, the opinions of two thinkers in the two areas of the origin of practical wisdom and the confirmation of the rulings of practical wisdom and Sharia by each other or their conflict can be examined and evaluated. Avicenna has adopted a dual opinion regarding the origin of practical wisdom. On the one hand, he points out the place of intellect in practical wisdom in the discussions of psychology and on the other hand, in his treatise Ayun al-Hikma, unlike his other works, he states the Sharia the origin of each three types of practical wisdom. But the analysis of Avicenna's philosophical foundations shows that he considers practical wisdom to be derived from the theoretical power of human intellect. Shahid Motahari also believes that practical wisdom is derived from human intellect and that God does not command unseemly things; It is because they are inherently ugly. In addition, both of them believe that the rules of practical wisdom and Sharia cannot be opposite to each other; Because both of them follow the same goal.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Avicenna
  • Motahari
  • practical wisdom
  • Sharia
  • intellect

مراجع

  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1326، تسع رسائل فى الحکمة و الطبیعیات‏(رساله فی الاقسام العلوم العقلیه)، قاهره، دار العرب.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1364، رساله اضحویه، مترجم نامعلوم، با تصحیحف تعلیق و مقدمات حسین خدیو جم، تهران، انتشارات اطلاعات
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1375، النفس من کتاب الشفاء، تحقیق علامه حسن زاده آملی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی مرکز النشر
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1383الف، الهیات دانشنامه علائى‏، با مقدمه و حواشى و تصحیح دکتر محمد معین‏، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1383ب، طبیعیات دانشنامه علائى‏، با مقدمه و حواشى و تصحیح سید محمد مشکوة، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1385، ترجمه و شرح الهیات نجات، مترجم یحیی یثربی، قم، بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1387، نفس شفا، ترجمه و شرح محمدحسین نائیجی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1388، مجموعه رسائل(ترجمه هفده رساله)، ترجمه محمود شهابی و ضیاء الدین دری و محمد مهدی فولادوند. تصحیح و توضیحات سید محمود طاهری، قم، انتشارات آیت اشراق.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1388ب، الهیات شفا (فن سیزدهم مقالات 1-4)، ترجمه محمد محمدی گیلانی، قم، موسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1392، اشارات و تنبیهات، ترجمه و شرح حسن ملکشاهی، تهران، سروش.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1400، رسائل ابن­سینا، قم، انتشارات بیدار.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1404، الشفاء( الالهیات)، به تصحیح سعید زاید، قم، مکتبة آیة الله المرعشى‏.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1405الف، الشفاء- المنطق، قم، نشر مرعشی نجفی.
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1405ب، منطق المشرقیین، قم، نشر مرعشی نجفی.
  • ارسطو، 1385،  اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمدحسن لطفی تبریزی، تهران، طرح  نو.
  • اسدی، محمدرضا و بدرخانی، غلام رضا، 1398، «جایگاه حکمت عملی با تاکید بر اخلاق در فلسفه­ی ابن سینا»، قم، پژوهش های اخلاقی، سال نهم، شماره سه، صص27-44.
  • ذبیحی، محمد، 1392، فلسفه مشاء (با تکیه بر اهم آراء ابن­سینا)، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها(سمت).
  • ذبیحی، محمد، 1397، حکمت عملی از نگاه سه فیلسوف مسلمان فارابی، ابن­سینا و ملاصدرا، تهران، انتشارات سمت.
  • الرازی، فخرالدین، 1373، شرح عیون الحکمه، مقدمه و تحقیق از محمد حجازی و احمد علی سقا، تهران، موسسه الصادق (ع).
  • سجادی، سیدجعفر، 1373، فرهنگ معارف اسلامی، تهران، انتشارات کومش تهران.
  • طباطبایی، محمدحسین، 1374، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم.
  • الفاخوری، حنا و الجر، خلیل، 1383، تاریخ فلسفه در جهان اسلامی، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی
  • کدیور، محسن، 1387، «ابن سینا و طبقه بندی حکمت تحلیل، تحقیق و تصحیح رساله أقسام الحکمه». جاویدان خرد، سال پنجم، شماره اول، صص 35-102.
  • کندی، یعقوب بن اسحاق، 1387، مجموعه رسائل فلسفی کندی (در فلسفۀ اولى)، مترجم محمود یوسف ثانی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  • کندی، یعقوب بن اسحاق، 1978، رسائل الکندی الفلسفیه، محقق: ابو ریده، محمد عبد الهادی، قاهره مصر، دارالفکر العربی.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى‏، حکمت عملی (کلیات علوم اسلامی جلد دوم)، نرم­افزار مطهری (نور).
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى‏، عرفان(کلیات علوم اسلامی جلد دوم)، نرم­افزار مطهری (نور).
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى‏، آشنایی با قرآن، نرم­افزار مطهری (نور).
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى‏، اصل عدل در اسلام(بیست گفتار)، نرم­افزار مطهری (نور).
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى‏، جهان بینی توحیدی، نرم­افزار مطهری (نور).
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى‏، درسهای اشارات، نجات و الهیات شفا، نرم­افزار مطهری (نور).
  • Aristotle, 1926, Nicomachean Ethics, translated by H. Rackham, Harvard university press, loeb classical library.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار