کارآمدی خوانش‌های قرآنیِ متناظر با مسائل روزآمد با کاربست نظریه نقشه و مدل

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشگاه سبزواری- گروه علوم قرآن و حدیث

چکیده

با گذر زمان و ظهور مسائل جدید و برداشت از متن متناظر با مسائل، سبب ظهور شبهات، تأویل و تبیین‌های گوناگون می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و سطح تحلیل، تحلیل محتوا متناسب با گفتمان و سبک قرآن، به دنبال معرفی مدل و نقشه و کاربست آن در خوانش از متن، برای بازخوانی جهانی و جاودانه بودن آموزه‌ها در پرتو مسائل روزآمد و اثبات کارآیی آن به صورت روشمند است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که نظریه مدل و نقشه همه آیات قرآن را در خود جای داده و سبب جلوه‌گری اعجازین آن در طول زمان‌ها و مکان‌ها متناظر با مؤلفه‌های گفتمانی هر عصر است. آیات نقشه به سبب متناظر بودن با فطرت انسانی، همگرا با اشتراکات ادیان توحیدی و مکاتب دینی و اخلاقی الهی، الی‌الأبد بدون هیچ ابهامی قابل فهم و کاربست در زندگی است. آیات مدل با مکانیزم الغای زمان، مکان، مخاطب و فهم دقیق پیام متناظر با فضای نزول و بازفهم آن متناسب با عصر جدید، سبب جاری و ساری بودن آموزه در عصر جدید شده و با مسائل روزآمد مرتبط می‌شود. کاربست نظریه مدل در آیات تاریخی به صورت روشمند در نمونه‌های قرآنی نشان از کارآمدی آن در آیات مشابه دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Quranic Interpretations Corresponding to Current Issues with the Use of Map and Model Theory

چکیده [English]

This study, with the descriptive-analytical method and content analysis appropriate to the discourse and style of the Qur'an, seeks to introduce a model and a map based on the map and model theories.By applying the theories and introducing the model and the map in the interpretation of the Qur'an, it seeks a universal and eternal reinterpretation of its teachings considering the current issues.This study also proves its effectiveness methodically and the findings of the study indicate that the theory of model and map includes all the verses of the Holy Quran and is the reason for the miraculous manifestation of it throughout the times and places corresponding to the discourse components of each era.The verses of the map, due to their correspondence with human nature, and their converging with the commonalities of monotheistic and divine religious and moral schools, can be understood and applied in life forever without any ambiguity.On the other hand, model verses, with the mechanism of inducing time, place, audience, and accurate understanding of the message corresponding to the context of revelation and re-understanding it under the new era, make the pieces of training current and relevant to the new era and are related to current issues.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • Map Theory
  • Model Theory
  • Modernity of Quran
  1. قرآن کریم

    1. ابن سلیمان، مقاتل، 1423ق، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج4، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    2. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، 1408ق، روض­الجنان و روح­الجنان فی­تفسیرالقرآن، ج20، مشهد، آستان قدس رضوی.
    3. ابوزید، نصر حامد، 1383ش، نقد گفتمان دینی، ترجمۀ یوسفی اشکوری و محمد جواد کلام، تهران، یادآوران.
    4. ابوزید، نصر حامد، 1992م، نقد الخطاب دینی، قاهره، سینا للنشر.
    5. بشیر، حسن، 1397ش، تحلیل گفتمان دینی(مبانی نظری)، قم، نشر لوگوس.
    6. پاکتجی، احمد، 1394ش، معناشناسی فرهنگی و مطالعات قرآنی (مسئله چند معنایی از منظر الگوی سپهر نشانه­ای)، چاپ شده در کتاب: معناشناسی و مطالعات قرآنی(مجموعه درس گفتارها)، به کوشش: فروغ پارسا، تهران، انتشارات نگارستان اندیشه، 1396ش.
    7. پاکتچی، احمد، 1390ش، تاریخ تفسیر قرآن کریم، تنظیم و تحقیق محمّد جان­پور، تهران، انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق(ع).
    8. پاکتچی، احمد، 1395ش، جریان­های فهم قرآن کریم در ایران معاصر، قم، فلاح.
    9. تیواری، کدارنات، 1393ش، دین­شناسی تطبیقی، ترجمۀ مرضیه (لوئیز) شنکایی، تهران، سمت.
    10. جوادی آملی، عبدالله، 1388ش، تسنیم، به کوششِ علی اسلامی، ج1، قم، اسراء.
    11. حیدری­فر، مجید، 1391ش، مهندسی فهم و تفسیر قرآن (پژوهشی نو در روش­شناسی تفسیر ترتیبی و موضوعی قرآن کریم)، قم، بوستان کتاب.
    12. دهخدا، علی اکبر، 1377ش، لغت­نامه دهخدا، زیر نظرِ دکتر محمّد معین و دکتر سیّد جعفر شهیدی، ج13و 14، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    13. رضایی اصفهانی، محمد علی، 1386ش، «تجلّی جاودانگی قرآن در قاعده جری و تطبیق»، فصلنامه اندیشی دینی، پیاپی 25، صص 51-66، شیراز، دانشگاه شیراز.
    14. زرگری­نژاد، غلامحسین، 1398ش، تاریخ صدر اسلام(عصر نبوت)، تهران، سمت.
    15. زرنوشه فراهانی، حسن؛ صفره، حسین، 1398ش، «بررسی و نقد مبانی نصر حامد ابوزید در اثبات تاریخ­مندی قرآن کریم»، مطالعات قرآن و حدیث، شماره 1، پیاپی25، صص 1-22، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).
    16. سعدی، احمد؛ نیک­طبع اطاعتی، صدیقه، 1396ش، «ارزیابی دیدگاه ابوزید درباره تاریخ­مندی قرآن با تأکید بر گفتاری بودن وحی»، نشریه نوین دینی، شماره 51، صص 73-88، قم، دانشگاه معارف اسلامی.
    17. سعیدی روشن، محمد باقر، 1391ش، زبان قرآن و مسائل آن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    18. سمرقندی، نصر بن محمد، 1416ق، بحرالعلوم، ج3، بیروت، دارالفکر.
    19. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی­بکر، 1421ق، الإتقان فی علوم القرآن، ج1، بیروت، دارالکتاب العربی.
    20. صانعی­پور، محمد حسن، 1390ش، مبانی کارگفتی در قرآن کریم، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
    21. صانعی­پور، محمد حسن؛ لطفی، سید مهدی، 1395ش، پیوستگی متن قرآن کریم (رویکرد زبان­شناختی)، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).
    22. صدر، سید محمد باقر، 1405ق، دروس فی­علم­الأصول، ج2، بیروت، دارالمنتظر.
    23. صدر، سید محمد باقر، 1395ش، دروس فی­علم­الأصول، ترجمۀ و تبیین آیت­الله محسن غرویان، ج2، قم، دارالفکر.
    24. طالقانی، محمود، 1362ش، پرتوی از قرآن، ج4، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    25. طباطبایی، سید محمد حسین، 1417ق، المیزان فی تفسیرالقرآن، ج3، قم، دفتر انتشارات جامعه­ی مدرسین حوزه علمیه قم.
    26. طبرسی، فضل بن حسن، 1372ش، مجمع­البیان فی­تفسیرالقرآن، ج10، تهران، ناصر خسرو.
    27. طبری، محمد بن جریر، 1422ق، جامع البیان فی تفسیرالقرآن، ج4، بیروت، دارالمعرفه.
    28. طوسی، محمد بن حسن، بی­تا، التبیان فی تفسیرالقرآن، ج10، بیروت، دارإحیاء التراث العربی.
    29. عبدلی مسینان، مرضیه، 1399ش، «ماهیت مدل و مؤلفه­های مدل شناختی در تولید علوم انسانی اسلامی»، فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، شماره3، صص 517-542، تهران، پژوهشگاه فرهنگ ومعارف اسلامی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه­ها.
    30. عرب صالحی، محمد، 1392ش، «ابوزید و تاریخی­نگری»، قبسات، دوره18، شماره 67، صص 117-146، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    31. عرب صالحی، محمد، 1395ش، «مبانی تاریخمندی قرآن و تحلیل و نقد مبانی وحی­شناختی آن»، فلسفه دین، شماره 4، صص 659-679، تهران، دانشگاه تهران
    32. فرهنگ قفهرخی، علی­رضا و همکاران، 1394ش، «ساحت وحیانی دین از منظر سنت­گرایان و نواندیشان دینی معاصر ایران»، فصلنامه اندیشه دینی، شماره2، پیاپی 55، صص 75-92، شیراز، دانشگاه شیراز.
    33. فیاضی، مسعود، 1393ش، «تفاوت تنقیح مناط و الغای خصوصیّت با قیاس»، حقوق اسلامی، شماره 42، صص 97-113، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    34. قائمی­نیا، علیرضا، 1393ش، بیولوژی نص(نشانه­شناسی و تفسیر قرآن)، تهران، پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    35. قرشی، علی­اکبر، 1375ش، تفسیر أحسن­الحدیث، ج12، تهران، بنیاد بعثت.
    36. قمی، علی بن ابراهیم، 1363ش، تفسیر قمی، ج2، قم، دارالکتاب.
    37. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، 1403ق، بحار الأنوار، ج 35، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    38. مظفر، محمد رضا، 1394ش، منطق، ترجمۀ مجید حمید زاده و انشاء الله رحمتی، تهران، حکمت.
    39. مظفر، محمد رضا، 1395ش، اصول فقه، شرح علی محمدی، ج2، قم، دارالفکر.
    40. معرفت، محمد هادی، 1391ش، علوم قرآنی، قم، مؤسسه فرهنگی تمهید.
    41. معین، دکتر محمّد، 1381ش، فرهنگ فارسی، ج 2، تهران، آدنا؛ کتاب راه نو.
    42. مکارم شیرازی، ناصر، 1371ش، تفسیر نمونه، ج26، تهران، دارالکتب الإسلامیه.
    43. میبدی، احمد بن محمد، 1371ش، کشف الأسرار و عده الابرار، ج10، تهران، امیر کبیر.
    44. نصیری، علی و همکاران، 1394ش، «بازخوانی نسبت بین جهانی و جاودانه بودن قرآن با جامعیت آن از منظر علامه طباطبایی»، نشریه اندیشه نوین دینی، سال 11، ش 42، صص 35-48، قم، دانشگاه معارف اسلامی.
    45. نصیری، محمد؛ زارعکار، حسین، 1396ش، «تحلیل جامعه­شناختی مسئله زنده به گور کردن دختران در جزیره­العرب»، مجله پژوهش­های تاریخی ایران و اسلام، شماره 20، صص 197-211، سیستان و بلوچستان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
    46. نورى، حسین بن محمد تقى، 1408ق، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج4، قم، مؤسسه آل­البیت علیهم­السلام، 1408ق.
    47. هاشمی شاهرودی، سید محمود، 1426ق، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع)، ج2، قم، مؤسسه دائره­المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (ع).
    48. هیوم، رابرت ا.، 1376ش، ادیان زنده جهان، ترجمۀ عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر اسلامی.
    49. یزدان­پناه، سید یدالله، 1391ش، «جری و تطبیق، روش­ها و مبانی آن»، تنظیم: محمود جوادی والا، حکمت عرفانی، شماره 4، صص 7-32، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).