رویکرد انتقادی به مناسبات دین و اخلاق از منظر حلمی ضیا اولکن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

دین و اخلاق، دو پدیده­ی اساسی در زندگی انسان می­باشند که مناسبات این دو، مسئله­ای چالشی میان اندیشمندان است؛ به طوری که کیفیت ارتباط دین واخلاق، در نحوه­ی عمل به آن دو، تأثیر­گذار است. یکی از اندیشمندانی که در خصوص رابطه­ی این دو پدیده، با توجه به تلاقی سنت و مدرنیته در عصر پساروشنگری اظهار نظر می­نماید، حلمی ضیا اولکن، فیلسوف، متفکر و جامعه­شناس ترکیه­ای می­باشد که دیدگاه­های تأثیرگذاری بیان داشته است. از این رو، پس از بررسی چیستی دین و اخلاق از منظر اندیشمند حاضر، مناسبات آن دو، به صورت تحلیلی، در این مقاله، مورد ارزیابی قرار می­گیرد. از منظر این اندیشمند، دین و اخلاق، دو مقوله­ی منفک بوده و تنها در برخی شرایط خاص، امکان تلاقی و تعامل ثانوی آن دو، امکان پذیر می­باشد. کامل­ترین تلاقی دین و اخلاق، در دین اسلام متجلی شده است که دلیل آن نیز اعتقاد به جاودانگی روح و مسئله­ی الوهیت می­باشد. همچنین علی­رغم اینکه اولکن تلاش نموده دیدگاه­های غربی جدید الورود به جامعه اسلامی را به میراث دینی کشور ترکیه و مناطق حومه نزدیک کند؛ اما انتقاداتی از قبیل ثانوی دانستن رابطه­ی دین واخلاق، تاریخی و اجتماعی قلمداد نمودن دین، نادیده گرفتن ضمانت اجرایی اخلاق و بی­توجهی به دیدگاه­های اندیشمندان اسلامی متوجه نظریه­ی وی می­باشد. مقاله­ی حاضر، با روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع و کتب حلمی ضیا، نگاشته شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A critical approach to the relationship between religion and ethics from the perspective of Hilmi Ziya Ulken

نویسنده [English]

  • Seyed Vahid Kashani
Al-Mustafa İnternational University
چکیده [English]

Religion and morality are two fundamental and influential phenomena in human life, and the relationship between the two has always been a challenging issue among thinkers. There are various opinions and views regarding the relationship between these two phenomena among thinkers; So that the quality of the relationship between religion and ethics is influential in the way of acting on them. One of the thinkers who comments on the relationship between these two phenomena, considering the intersection of tradition and modernity in the post-enlightenment era, is Hilmi Ziya Ulken, a Turkish philosopher, thinker and sociologist who has expressed penetrating views. Therefore, the relationship between religion and morality, after examining what these two categories are from the point of view of the present thinker, is expressed analytically in this article. In spite of the fact that Ulken has tried to bring the new western views of the entrance to the Islamic society and the religious heritage of Turkey and its suburbs closer to each other; But there are some criticisms towards his theory. These criticisms include: considering the relationship between religion and ethics as secondary, considering religion historically and socially, ignoring the executive guarantee of ethics, and ignoring the views of Islamic thinkers. The present article is written with a descriptive and analytical method using Hilmi Ziya's sources and books.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hilmi Ziya Ulken
  • Religion
  • Ethics
  • İmmortality of the soul
  • Divinity

مراجع

  1. Avcı. Nazmi. (2005). Düşün Anaforunda Bir Adam Hilmi Ziya Ülken. İstanbul: Dem Yayınları.
  2. Aydın. Mahmut. (2010). Anahatlarıyla Dinler Tarihi. İstanbul: Ensar neşriyat.
  3. Y. (2012). Aşk Ahlakı’ndan Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi’ne: Türk Sosyolojisi'nde Hilmi Ziya Ülken. Istanbul Journal of Sociological Studies, 46, 119-151.
  4. Ahmet. (2002). Etiğe Giriş. İstanbul: Paradigma Yayınları.
  5. Kagan, S. (1998). Normative Ethics, Boulder: Westviev.
  6. Fazıl. (2018). Hilmi Ziya Ülken ve Aşk Dini. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 33. 131-147.
  7. Kılıç. Elif. (2023). Cumhuriyet’in 100. Yılında Ülkemizde Felsefe Çalışmaları ve Hilmi Ziya Ülken. Gaziantep University Journal of Social Sciences. Special İssue. 38-54.
  8. Kocadaş. B. (2008). Türkiye’de Toplumbilim Öncülerinden: Hilmi Ziya Ülken, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 80–95.
  9. Özkan. Metin. (2022). Türk Hümanizmasından Mertebeler Devletine: Hilmi Ziya Ülken’in Hâkimiyet’i, Aüiibfd. 3. 143-166.
  10. Avi; Statman. Daniel. (1995). Religion and Morality. Value İnquiry Book Series: Brill Rodopi.
  11. Mustafa. (2023). Hilmi Ziya Ülken’de İnsan Olma Mertebesi: Aşk Ahlakı. Kırıkkale üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi. 2. 463-483.
  12. Ülken. Hilmi Ziya. (1946). Ahlâk. İstanbul: İ.Ü.E.F.Y.
  13. .............................. (1932). Akıl ve Din. İstanbul: Mülkiye Mecmuası.
  14. .............................. (2004). Aşk Ahlâkı. İstanbul: Dünya Yayıncılık.
  15. .............................. (1958-1959). Değerler ve İnanma Problemi Hakkında Bazı Notlar. İlâhiyat Fakültesi Dergisi. 1-4. 21-42.
  16. ..............................(1943). Dini Sosyoloji. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  17. .............................. (1963). Felsefeye Giriş I. Ankara: A.Ü.İ.F.Y.
  18. .............................. (1958). Felsefeye Giriş II. Ankara: A.Ü.İ.F.Y.
  19. .............................. (1958). Felsefeye Giriş: İkinci Kısım. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınlarından, XXIV, Mars T. ve S.A.Ş. Matbaası.
  20. .............................. (1998). İnsani Vatanseverlik. İstanbul: Ülken Yayınları. 
  21. .............................. (2020). İslam Düşüncesi. Ankara: Doğubatı Yayınları. 
  22. .............................. (1954). İslâm Düşüncesine Giriş I. İstanbul: İ.Ü.E.F.Y.
  23. .............................. (2003). Şeytanla Konuşmalar. İstanbul: Ülken Yayınları.
  24. .............................. (1970). Sosyoloji Sözlüğü. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
  25. ..............................(1939). Totemizm Etrafında Münakaşalar. İstanbul: İnsan Mecmuası.
  26. Mehmet. (2019). Hilmi Ziya Ülken. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  27. …………...… .(2023). Prof. Hilmi Ziya Ülken: Bibliyografik Bir Monografi Denemesi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi. 41. 51-131.
  28. ابن مسکویه، احمد بن محمد، (1426ه)، تهذیب الاخلاق و تطهیر الأعراق، (محقق: عماد هلالی)، بی­جا: طلیعه النور.
  29. ابن منظور، محمد بن مکرم، (2016م)، لسان العرب، بیروت: دار المعارف.
  30. افلاطون، (1398ش)، دوره آثار افلاطون، (ترجمه محمدحسن لطفی و رضا کاویانی)، تهران: خوارزمی.
  31. پاینده، ابوالقاسم، (1382ش)، نهج الفصاحه (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول)، (ترجمه ابوالقاسم پاینده)، تهران: دنیای دانش.
  32. جوادی­آملی، عبدالله و مصطفی­پور ، محمدرضا، (1396ش)، دین‌شناسی، تهران: اسراء.
  33. خاکی قراملکی، محمدرضا، (1387ش)، نقد و بررسی تحلیل­های دین­شناختی اندیشمندان اسلام و غرب، کلام اسلامی، 65، 136-159.
  34. دیویس، تونی، (1378ش)، اومانیسم، (ترجمه عباس مخبر)، تهران: نشر مرکز.
  35. ربانی­گلپایگانی، علی، (1387ش)، درآمدی بر کلام جدید، قم: موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان.
  36. زبیدی، محمد­مرتضی،(2006م)، تاج العروس من جواهر القاموس، طبعه الکویت.
  37. عالمی، محمد، (1389ش)، رابطه دین و اخلاق، قم، بوستان کتاب.
  38. عباس­زاده، عباس، (1393ش)، شریعت، ضامن اجرای اخلاق، پژوهش­نامه اخلاق، 24، 163-180.
  39. فیض­کاشانی، محسن، (1423ه)، الحقائق فی محاسن الاخلاق، قم: دار الکتب الاسلامیه.
  40. کاپلستون، فردریک، (1375ش)، تاریخ فلسفه­ی غرب، تهران: نشر سروش.
  41. لاک، جان، (1390ش)، جستاری در فهم بشر، تهران: نشر شفیعی.
  42. مجلسی، محمد­باقر، (1430ه)، بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، قم: احیاء الکتب الاسلامیه.
  43. مصباح یزدی، محمدتقی، (1381ش)، فلسفه اخلاق، (تحقیق و نگارش احمد حسین شریفی)، تهران: نشر بین الملل.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار