پاسخ به انگاره ناروا بودن نهی از منکر زنان بی‌پروا در مسأله حجاب با تکیه بر روایت «إِذَا نُهُوا لَا یَنْتَهُونَ»

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم اسلامی رضوی

2 استادیار رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

یکی از آموزه‌های اسلامی، حفظ حجاب اجتماعی است. با این حال در جوامع اسلامی، مواردی را می‌توان دید که زنان مسلمان، نسبت به حفظ حجاب، پایبندی مناسبی ندارند. در سوی مقابل بنا بر ادله فراگیر برپایی فریضه امر به معروف و نهی از منکر، الزام آنها به حفظ حجاب، بایسته خواهد بود. اما این انگاره وجود دارد که اگر نهی‌شوندگان، نهی ناپذیر باشند، این فریضه واجب نخواهد بود. برای اثبات این انگاره به روایتی استناد شده که فرازی از آن چنین است: «إِذَا نُهُوا لَا یَنْتَهُونَ». این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع إسنادی در پی اعتبارسنجی انگاره پیش‌گفته است. استناد به روایت برای اثبات عدم لزوم نهی از منکر، به دو شکل متصور خواهد بود:  فراگیر بودن تعلیل مندرج در روایت و ملازمه میان جواز نظر با عدم وجوب پوشش. اما این موارد برای اثبات مدعا ناتمام هستند. استظهار برگزیده از روایت برآمدهاز مؤلفه های ذیل است: شناخت موضوع محوری روایت، تبیین علل جواز نظر به زنان غیر مسلمان و انحصار حکم روایت به حوزه نهی از منکر فردی. دستاورد نوشتار این است که موضوع روایت، تنها منحصر به زنان غیر مسلمان بوده و حکم آن نیز با در نظر داشتن شرایطی مانند عدم تعمّد و جلوگیری از ایجاد حرج، تنها بر جواز نگاه به زنان غیر مسلمانان در جوامع غیر اسلامی رهنمون است و نمی‌توان از این روایت برای اثبات عدم وجوب نهی از منکر زنان بی‌حجاب در جامعه اسلامی بهره برد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The response to the notion of the prohibition of negligent careless women in the issue of hijab is unjustified by relying on the narrative "when they are forbidden, they do not accept"

نویسندگان [English]

  • alborz mohaghegh garfami 1
  • Fateme Ansari 2
1 razavi uni
2 Assistant Professor of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran
چکیده [English]

Preserving the social veil (hijab) is one of the Islamic teachings. However, in Islamic societies, we observe some cases wherein Muslim women do not adhere properly to preserving hijab. On the other hand, according to the comprehensive reasoning of practicing the duty of enjoining good and forbidding evil, it is necessary for them to preserve hijab. There is an idea that if those who are prohibited from evil do not accept such a prohibition, this duty will not be obligatory. To prove this idea, a narration is cited, a phrase of which is as follows: "'idh nuhou l yantahoun" (if they are forbidden, they will not stop). Based on descriptive-analytical method using documentary sources, this research aims to evaluate this idea. Citing the narration to prove the unnecessity of prohibiting evil will be conceived in two ways: the general reasoning contained in the narration and the connection between the permissibility of looking at and the non-obligation of veil. But these examples are incomplete to prove the claim. The manifestation chosen from the narrative is the result of the following components: recognition of the central theme of the narrative, explanation of the reasons for allowing to look at non-Muslim women, and the exclusiveness of the narration's ruling to the ​​individual prohibition of evil. The achievement of the article is that the subject of the narration is exclusive to non-Muslim women, and its verdict, regarding to conditions such as the lack of intentionality and the pervasion of causing limits, is only issued for the permissibility of looking at non-Muslim women in non-Islamic societies. Therefore, this narrative cannot be applied to prove the non-obligation of prohibiting evil of non-hijab women in Islamic society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hijab
  • prohibition of negativity
  • looking at careless women
  • suspension of judgment
  • non-prohibition
  1. قرآن مجید.

    1. ابن ابی جمهور احسایی، محمد بن زین الدین، (1405ق)، عوالی الئالی العزیزیه، قم: دار سید الشهداء.
    2. ابن اثیر، مبارک بن محمد، (1367)، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، قم: چهارم، اسماعیلیان.
    3. ابن بابویه، محمد بن علی، (1406ق)، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم: منشورات شریف الرضی.
    4. ابن بابویه، محمد بن علی، (1385)، علل الشرائع، قم: داوری.
    5. ابن بابویه، محمد بن علی، (1378ق)، عیون اخبار الرضا علیه السلام، تهران: نشر جهان.
    6. ابن بابویه، محمد بن علی، (1413قق)، من لا یحضره الفقیه، تهران: اسلامیه.
    7. ابن درید، محمد بن حسن. (1988م). جمهره اللغه، بیروت: دار العلم للملایین.
    8. ابن سیده، علی بن اسماعیل. (1421ق). المحکم و المحیط الاعظم، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    9. ازدی، عبدالله بن محمد. (1387). کتاب الماء، تهران: دانشگاه علوم پزشکی‌ایران.
    10. ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    11. ایازی، سید محمد علی، (1387)، «نقد و بررسی ادله فقهی الزام حکومتی حجاب»، چاپ شده در کتاب حجاب، مسئولیت‌ها و اختیارات حکومت اسلامی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    12. آخوند خراسانی، محمد کاظم. (1409ق). کفایه الاصول، قم: آل البیت علیهم السلام.
    13. بجنوردی، سید حسن. (1377)، القواعد الفقهیه، قم: الهادی.
    14. بحرانی، یوسف. (1423ق). حدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، قم: دوم، اسلامی.
    15. برقی، احمد بن محمد بن خالد. (1371ق). المحاسن، قم: دار الکتب الاسلامیه.
    16. حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه، قم: آل البیت علیهم السلام.
    17. حلبی، تقی بن نجم. (بی تا)، الکافی فی الفقه، اصفهان: مکتبه الامام امیر المؤمنین علیه السلام العامه.
    18. حمیری، عبداله بن جعفر. (1413ق). قرب الاسناد، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
    19. خرازی، سید محسن. (1394). حاشیه مستمسک العروه الوثقی، قم: مؤسسه در راه حق.
    20. خوانساری، سید احمد. (1355). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، تهران: مکتبه الصدوق.
    21. خویی، سید ابوالقاسم. (1410ق). منهاج الصالحین، قم: بیست و هشتم، مهر.
    22. خویی، سید ابوالقاسم. (1418ق). موسوعه الامام الخویی، قم: مؤسسه احیاء الآثار الامام الخویی.
    23. روحانی، سید محمد صادق. (1429ق). فقه الصادق (ع)، قم: سوم، منشورات الاجتهاد.
    24. زبیدی، محمد بن محمد. (1414ق). تاج العروس، بیروت: دار الفکر.
    25. زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.
    26. سیستانی، سید محمد رضا. (1433ق). وسائل الإنجاب الصناعیه (دراسه فقهیه)، بیروت: دار المؤرخ العربی.
    27. سیفی مازندرانی، علی اکبر. (1415ق). دلیل تحریر الوسیله (الامر بالمعروف و النهی عن المنکر)، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
    28. شبیری زنجانی، سید موسی. (بی تا). کتاب نکاح، قم: مؤسسه رای پرداز.
    29. شریف رضی، محمد بن حسین. (1414ق). نهج البلاغه، قم: هجرت.
    30. شهید ثانی، زین الدین بن علی. (1413ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
    31. شیرازی، سید محمد. (1409ق). الفقه (موسوعه الاستدلالیه فی الفقه الاسلامی)، بیروت: دوم، دار العلوم.
    32. صاحب، اسماعیل بن عباد. (1416ق). المحیط فی اللغه، بیروت: عالم الکتب.
    33. طباطبایی قمی، سید تقی. (1426ق). مبانی منهاج الصالحین، قم: قلم الشرق.
    34. طباطبایی، سید محمد حسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی.
    35. طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: سوم، ناصر خسرو.
    36. عابدینی، احمد، (1379)، «پوشش بانوان در برابر مردان مَحرم»، فقه (کاوشی نو در فقه اسلامی)، شماره بیست و چهارم، تابستان، صص 58-99.
    37. عراقی، آقا ضیاء الدین. (1414ق). شرح تبصره المتعلمین، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
    38. عشائری منفرد، محمد و مجید دهقان. (1398)، پژوهشهای فقهی: حجاب پژوهی، قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران.
    39. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، (1373)، کنز العرفان فى فقه القرآن،تهران: مرتضوی.
    40. فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). التفسیر الکبیر، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    41. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین، قم: دوم، هجرت.
    42. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1395). مفاتیح الشرائع، تهران: مدرسه عالی شهید مطهری.
    43. فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه مرتضی. (1406ق). الوافی، اصفهان: کتابخانه امام امیر المؤمنین علی علیه السلام.
    44. قربانی، زین العابدین. (1391). تفسیر جامع آیات الاحکام، قم: دار الحدیث.
    45. قربانی، زین العابدین. (1387). فریضه امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه قرآن و سنت، تهران: پنجم، سایه.
    46. کاشف الغطاء، جعفر بن خضر. (بی‌تا). کشف الغطاء عن مبهمات شریعه الغراء، اصفهان: مهدوی.
    47. کلینی، محمد بن یعقوب. (1429ق). الکافی، قم: دار الحدیث.
    48. مجلسی، محمد باقر. (1403ق). بحار الانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    49. محقق حلّی، جعفر بن حسن. (1408ق). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: اسماعیلیان.
    50. محقق داماد، سید محمد. (بی‌تا). کتاب الصلاه، قم: اسلامی.
    51. مرتضوی، سید ضیاء، (1387)، «در آمدی بر مبانی کلی فقهی حجاب و مسئولیت دولت اسلامی»، چاپ شده در کتاب حجاب، مسئولیت‌ها و احتیارات حکومت اسلامی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    52. مشکات، سید حمید، (1387)، «اخلاقی یا حقوقی بودن پوشش اسلامی زنان»، چاپ شده در کتاب حجاب، مسئولیت‌ها و اختیارات حکومت اسلامی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    53. مشکینی، علی. (1390). التعلیقه الاستدلالیه علی تحریر الوسیله، قم: دار الحدیث.
    54. مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه، تهران: دهم، اسلامیه.
    55. مکارم شیرازی، ناصر. (1387). کتاب النکاح، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب علیه السلام.
    56. منتظری، حسینعلی. (1409ق). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    57. موسوی خمینی، سید روح الله. (1392). تحریر الوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
    58. موسوی عاملی، سید محمد بن علی. (1413ق). نهایه المرام فی شرح مختصر الشرائع، قم: اسلامی.
    59. مهنا، عبدالله. (1413ق). لسان اللسان، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    60. نائینى، محمد حسین. (1376). فوائد الاُصول، تقریرات محمد کاظمی، قم: جامعه مدرسین.
    61. نجفی، محمد حسن. (1363). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تهران: هفتم، اسلامیه.
    62. نراقی، احمد بن محمد مهدی. (1429ق). مستند الشیعه فی احکام الشریعه، بیروت: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
    63. نوری همدانی، حسین. (1434ق). الامر بالمعروف و النهی عن المنکر؛ بحوث فقهیه، قم: مهدی موعود (عج).
    64. هاشمی‌رفسنجانی، اکبر. (1384). فرهنگ قرآن، قم: بوستان کتاب.
    65. هاشمی‌شاهرودی، سید محمود. (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علهم السلام، قم: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی‌مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام.
    66. یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله. (1995م). معجم البلدان، بیروت: دوم، دار صادر.
    67. یزدی، سید محمد کاظم. (1388). العروه الوثقی و التعلیقات علیها، قم: مؤسسه السبطین علیهام السلام.

    منابع اینترنتی