شناسایی الزامات راهبردی «جهاد تبیین» مبتنی بر آموزه های نبرد نظامی در نهج‌البلاغه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشگاه شیراز

چکیده

جهاد دارای انواع متعددی است که در یک تقسیم بندی کلی می‌توان آن‌ها را ذیل دو مجموعه‌ی کلی جهاد سخت یا نظامی و جهاد نرم یا شناختی بررسی نمود. یکی از انواع جهاد که زیر مجموعه‌ی جهاد نرم بوده و از اهمیت والایی برخوردار است، «جهاد تبیین» می‌باشد. هدف اصلی در این جهاد، زدودن سیاه نمایی‌ها و وارونه سازی‌هایی است که دشمن تلاش دارد با نهادینه سازی آن‌ها، افکار و باور جامعه‌‍‌ی رقیب را از درک حقایق منحرف سازد. رسیدن به هدف مذکور در این جهاد همانند هر جهاد دیگری نیازمند به‌ کارگیری یک سری الزامات راهبردی است. در این پژوهش که از نوع کاربردی می‌باشد، تلاش شده است با کاربست ترکیبی از روش های تحلیل مضمون و متن پژوهی و با رویکردی استقرایی به شناسایی این الزامات راهبردی مبتنی بر آموزه های نبرد نظامی در کتاب شریف نهج‌البلاغه پرداخته شود. از این رو منبع مورد بررسی در این پژوهش، خطبه ها، نامه ها و حکمت های مرتبط با جهاد و جنگ در نهج‌البلاغه می‌باشد. داده‌های مورد نیاز از راه مطالعه‌ی کتابخانه‌ای و با استفاده از ابزار فیش برداری گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آنند که آموزه‌های امام علی (ع) در این کتاب شریف، از چنان جامعیتی برخوردار بوده که افزون بر جهاد سخت، در جهاد نرم و به طور خاص جهاد تبیین نیز قابل استفاده می‌باشند. مطابق با این آموزه‌ها، الزامات راهبردی «جهاد تبیین» مستخرج از آموزه های نبرد نظامی در نهج‌البلاغه را می‌توان در سه حوزه‌ی روحی- شخصیتی، مدیریتی و اجرایی- عملیاتی که هر یک خود مشتمل بر مولفه‌هایی است، مورد تحلیل و بررسی قرار داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identifying the Strategic Requirements of "Tabyin Jihad" Based on the Teachings of Military Combat in Nahj al-Balāgha

نویسنده [English]

  • Seyedeh Hanieh Momen
shiraz university
چکیده [English]

Jihad encompasses various forms, which can be broadly categorized into 2 main types: hard or military jihad and soft or cognitive jihad. A significant aspect of soft jihad is "Tabyin Jihad" aimed at dismantling the distortions and misconceptions propagated by adversaries to mislead the beliefs and thoughts of rival societies. Like other forms of jihad, achieving this objective requires a distinct set of strategic requirements. This applied research sought to identify these strategic requirements based on the principles of military combat as articulated in the esteemed book, Nahj al-Balāgha. Utilizing a combination of thematic analysis and textual research through an inductive approach, the study focused on the sermons, letters, and wisdoms related to jihad and warfare within Nahj al-Balāgha. Data were collected through comprehensive library research and systematic note-taking. The findings indicated that Imam Ali’s teachings in this text were sufficiently comprehensive to be applicable not only to hard jihad, but also to soft jihad, particularly Tabyin Jihad. According to these teachings, the strategic requirements of Tabyin Jihad derived from the principles of military combat in Nahj al-Balāgha could be analyzed in 3 key areas: spiritual-personality-based, managerial, and operational, each encompassing specific components.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tabyin Jihad
  • Imam Ali (AS)
  • Nahj al-Balāgha
  • Strategic Requirements
  • Enemy
  • نهج‌البلاغه، (1384ش)، ترجمه آیت الله ناصر مکارم شیرازی، قم، مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب (ع).
  • بیانات مقام معظم رهبری (مد ظله العالی) در مناسبت‌های مختلف، قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech
  • ابن فارس أحمد بن فارس بن زکریاء القزوینی الرازی، أبو الحسین (1399ق)، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دارالفکر.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
  • الهامی‌نیا، علی‌اصغر (۱۳۸۷ش)، اخلاق نظامی، قم، زمزم هدایت.
  • برنجکار، رضا (1391ش)، روش شناسی علم کلام: اصول استنباط و دفاع در عقاید. قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
  • پژوهنده، محمدحسن؛ جمعی از نویسندگان (۱۳۹۵ش)، نظام مدیریت علوی، مشهد مقدس، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  • پورسعید، فرزاد (۱۳۹۲)، فرهنگ توصیفی اصطلاحات امنیت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‏.
  • ترابی میبدی، داود (۱۳۹۴ش)، «جایگاه«هجو» در تبلیغ»، مبلغان، شماره194.
  • جمعی از نویسندگان (1381ش)، پژوهشی درباره طنز در شریعت و اخلاق، قم، بوستان کتاب.
  • حاجی حسن دنیادیده، هادی؛ ویسی، غلامرضا (۱۳۹۸ش)، «مبانی نظری اسلام و ترسیم الگوی راهبردهای یادگیری سازمانی در تشکیلات اسلامی»، اندیشه نوین دینی، شماره56.
  • خدابخشی، لیلا؛ حسن خانی، سعید (۱۴۰۱)، «الزامات راهبردی تحقق فریضه جهاد تبیین»، راهبرد سیاسی، شماره23.
  • خسروپناه، عبدالحسین؛ عاشوری، مهدی (1400ش)، فلسفه علم، فناوری و جامعه، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی.
  • دهخدا، علی‌اکبر؛ گروهی از نویسندگان (۱۳۷۳ش)، لغت نامه دهخدا، تهران، روزنه.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۳۷۴ش)، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن، مترجم: غلامرضا خسروی حسینی، تهران، مرتضوی.
  • زمانی، محسن؛ نجاری، رضا؛ عابدی جعفری، حسن (۱۴۰۲)، «معرفی روش متن‌پژوهی اکتشافی: نقدی بر روش‎های تحقیق مدیریت اسلامی»، روش شناسی علوم انسانی، شماره 114.
  • طریحی، فخرالدین بن محمد (1375ش)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.
  • عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخ زاده، محمد (1390ش)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده های کیفی»، اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، شماره10.
  • عباس‌نژاد، محسن (۱۳۸۹ش)، سیره مدیریتی امام علی (ع)، مشهد مقدس، بنیاد پژوهشهای قرآنی حوزه و دانشگاه.
  • عشایری، طاها؛ عباسی، الهام (۱۳۹۵)، «مکانیسم اجرایی عدالت قضایی در اندیشه امام علی(ع) با تاکید بر حکمرانی اسلامی»، حقوق عمومی اسلامی، شماره1.
  • عمانی، مهدی؛ پور قهرمانی، بابک؛ بیگی و همکاران (1401ش)، «جهاد تبیین؛ راهبردی پیشگیرانه در قبال تفکر اجباری ناشی از فناوری‌هارپ»، رهیافتهای نوین مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی، شماره 1.
  • عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۶۶)، جهاد از دیدگاه امام علی (ع) در نهج‌البلاغه، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • فرازی، صادق؛ حیدری، احمد (بی‌تا)، جهاد و دفاع در قرآن، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
  • فوادی، فاطمه (۱۴۰۲ش)، «اصول و شیوه‌های جهاد تبیین از منظر نهج‌البلاغه»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، شماره56.
  • کوشکی، محمدصادق (1401ش)، «جهاد تبیین: چیستی چرایی و چگونگی»، ماهنامه پاسدار اسلام، شماره477 و 478.
  • مطهری، مرتضی (1387ش)، مساله حجاب، تهران، صدرا.
  • مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۷)، اسلام در یک نگاه، قم، مدرسة الإمام علی‌بن‌أبی‌طالب (ع).
  • مکارم شیرازی، ناصر؛ جمعی از فضلا (۱۳۷۵ش)، پیام امام امیر المؤمنین (ع)، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
  • ملک زاده، محمد (1390ش)، «راهبردها و راهکارهای رسانه‌ی زمینه ساز در رویارویی با جنگ نرم»، مجموعه مقالات هفتمین همایش بین المللی دکترین مهدویت، جلد2.
  • منتظری، حسینعلی (۱۳۹۵ش)، درسهایی از نهج‌البلاغه، تهران، سرایی.
  • مهدوی، رحمت (1401ش)، «تحلیل؛ جهاد تبیین: موضوعات و الزامات راهبردی»، دیده‌بان امنیت ملی، شماره122.
  • مهربانی، قربانعلی؛ زرگران خوزانی، فاطمه (1401ش)، «واکاوی جهاد تبیین: پژوهشی مبتنی بر تحلیل مضمون در بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی)»، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، شماره24.
  • نصیری فرد، عباس (1401ش)، مفاهیم، تکنیک‌ها و مهارت‌های جهاد تبیین بر پایه مدل ساختاری و مفهومی، قم، دفتر نشر معارف.
  • واسطی، عبد الحمید (۱۳۹۱)، نگرش سیستمی به دین، مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.