مطالعه هستی شناسانه الگوی اسلامی شکرگزاری و ارتباط آن با افزایش نعمت‌ها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده الهیات دانشگاه تبریز

چکیده

متون دینی به وضوح بر شکرگزاری تأکید دارند و به ارتباط آن با افزایش نعمت‌ها اشاره می‌کنند. با این حال، به دلیل عدم مشاهده‌ی ملموس و آنی افزایش نعمت‌ها در برخی موارد، ممکن است در وجود ارتباط میان شکرگزاری و افزایش نعمت‌ها تردیدهایی به وجود آید. در حالی که این ارتباط در آیات قرآنی و سخنان معصومین (ع) به طور ویژه‌ای تأکید شده و با توجه به صدق وعده‌های الهی، افزایش نعمت‌ها به دنبال شکرگزاری تحقق خواهد یافت، لذا ضروری است تا با تبیین ارتباط تکوینی میان الگوی اسلامی شکرگزاری و افزایش نعمت‌ها، به این سوال پاسخ داده شود که شکرگزاری چگونه می‌تواند موجب افزایش نعمت‌ها گردد؟ هدف این پژوهش، تحلیل و تبیین هستی‌شناسانه این ارتباط تکوینی است تا ضمن روشن شدن ابعاد مختلف مسأله و نقش علل و عوامل مختلف عالم هستی در افزایش نعمت، انگیزه‌ای قوی برای عمل به الگوی اسلامی شکرگزاری در افراد ایجاد کند. نگارنده در این تحقیق برای نخستین‌بار با رویکرد هستی‌شناسانه به تحلیل ارتباط شکرگزاری و افزایش نعمت‌ها پرداخته است. این پژوهش، تحقیقی مسأله محور و نظری است. اطلاعات مورد نیاز آن از طریق مطالعه کتابخانه‌ای گردآوری شده است. از روش‌های تحلیل عقلی، فلسفی و نقلی با رویکرد هستی‌شناسی برای تحلیل و تبیین ابعاد مختلف موضوع استفاده شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ارتباط تکوینی میان الگوی اسلامی شکرگزاری و افزایش نعمت‌ها وجود دارد که موجودات مختلف عالم هستی به صورت علّی سبب آن می‌شوند. تأثیر شکرگزاری بر افزایش نعمت‌ها، به دو شکل طبیعی و فراطبیعی قابل تبیین است. هرچند که نقش عوامل طبیعی در این زمینه قابل توجه است؛ اما نقش عوامل فراطبیعی مانند تکامل نفس، صورت باطنی شکرگزاری و خواست و اراده الهی در افزایش نعمت‌ها بسیار حائز اهمیت است. این یافته‌ها سبب شده تا ضمن از بین رفتن ابهامات نظری در مسأله شکرگزاری و فزونی نعمت‌ها، انسان‌ها اقبال بیشتری به شکرگزاری و عمل به این الگوی اسلامی داشته باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A study of the ontological model of Islamic gratitude and its relationship with the increase of blessings

نویسنده [English]

  • Ali Ghadrdan Gharamaleki
Assistant Professor of Theology Faculty of Tabriz University
چکیده [English]

Religious texts clearly emphasize gratitude and mention its connection with the increase in blessings. However, due to the lack of tangible and immediate observation of an increase in blessings in some cases, doubts may arise regarding the existence of a connection between gratitude and the increase in blessings. While this connection is especially emphasized in the Qur’anic verses and the sayings of the Infallible (peace be upon them), and considering the truth of divine promises, the increase in blessings following gratitude will indeed be realized. Therefore, it is necessary to explain the ontological relationship between the Islamic model of gratitude and the increase in blessings, and to answer the question of how gratitude can lead to the increase in blessings. The goal of this research is to analyze and explain the ontological connection to clarify various dimensions of the issue and the role of different causes and factors in the universe in increasing blessings, thus creating a strong motivation for individuals to practice the Islamic model of gratitude. The author of this research, for the first time, approaches the analysis of the relationship between gratitude and the increase in blessings from an ontological perspective. This research is a theoretical, problem-centered study. The required information has been collected through library-based studies. Rational, philosophical, and traditional analytical methods, with an ontological approach, have been used to analyze and explain different aspects of the topic. The findings of the research show that an ontological connection exists between the Islamic model of gratitude and the increase in blessings, which is causally facilitated by various beings in the universe. The effect of gratitude on the increase in blessings can be explained in both natural and supernatural forms. Although the role of natural factors in this matter is significant, the role of supernatural factors, such as the evolution of the soul, the inner form of gratitude, and divine will and intention, in increasing blessings is highly important. These findings have led to the elimination of theoretical ambiguities regarding the issue of gratitude and the increase in blessings, resulting in greater inclination of people toward gratitude and adherence to this Islamic model.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Islamic pattern of gratitude
  • increasing blessings
  • the relationship between gratitude
  • natural factors
  • supernatural factors

مراجع

  1. قرآن کریم

    1. ابن أبی الجمهور، محمد بن علی أحسائی، 1403ق، عوالی اللَّئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، تحقیق مجتبی عراقی، قم، سیدالشهداء.
    2. ابن سینا، حسین بن عبد الله، 1381، الاشارات و التنبیهات، تصحیح مجتبی زارعی، قم، بوستان کتاب.
    3. ابن سینا، حسین بن عبد اللّه، 1376، الشفاء‏، تصحیح حسن حسن زاده آملی‏، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    4. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی‏، 1404ق، تحف العقول‏ عن آل الرسول (ص)، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین‏.
    5. ابن عربی، محی ‏الدین، بی‌تا، الفتوحات المکیة، بیروت، دار صادر.
    6. ابن منظور، محمد بن مکرم‌، 1414ق، لسان العرب‌، تحقیق احمد فارس صاحب الجوائب‌، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر‌.
    7. اشعری، ابوالحسن، 1400ق، مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین‏، آلمان، فرانس شتاینر.
    8. تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، 1410ق، غرر الحکم و درر الکلم‏، تصحیح سید مهدی رجائی، ‏قم، دار الکتاب الإسلامی‏.
    9. جاویدپور، فاطمه. کهساری، رضا. صابریان، علیرضا. 1402، «نشانگان شاکرین در متون اسلامی و آثار روانشناختی آن»، پژوهش در دین و سلامت، تهران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی.
    10. جعفر بن محمد (ع)، امام ششم، 1400ق، مصباح الشریعة، امام ششم، بیروت، اعلمى.
    11. جوادی آملی، عبد الله، 1378، تسنیم، تحقیق و تنظیم علی اسلامی، قم، مرکز نشر اسراء.
    12. جوادی آملی، عبد الله، 1383 «ب»، سرچشمه اندیشه، تحقیق و تنظیم عباس رحیمیان محقق، قم، مرکز نشر اسراء.
    13. جوادی آملی، عبد الله، 1383 «ج»، ادب فنای مقربان، قم، مرکز نشر اسراء.
    14. جوادی آملی، عبد الله، 1383، حماسه و عرفان، تحقیق و تنظیم محمد صفایی، قم، مرکز نشر اسراء.
    15. جوادی آملی، عبد الله، 1387، تحریر تمهید القواعد، قم، مرکز نشر اسراء.
    16. جوادی آملی، عبد الله، 1388، بنیان مرصوص امام خمینی (ره)، قم، مرکز نشر اسراء.
    17. جوادی آملی، عبد الله، 1389، تفسیر موضوعی قرآن کریم، تنظیم محمد محرابی، قم، مرکز نشر اسراء.
    18. حسین بن محمد تقی (محدث نوری)،‏ 1408ق، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، قم، مؤسسة آل البیت (ع)‏.
    19. حلوانی، حسین بن محمد، 1408ق، نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، قم، مدرسة الإمام المهدی (ع).
    20. حلی، حسن بن یوسف، 1413ق، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح آیت الله حسن زاده آملی، قم، موسسة النشر الاسلامی.
    21. خمینی، روح الله، 1387، توحید از دیدگاه امام خمینی (ره)، گردآوری فروغ السادات رحیم پور، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    22. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1412ق، مفردات ألفاظ القرآن‏، دمشق، دار القلم ـ الدار الشامیة.
    23. سید مرتضی، علی بن حسین، 1411ق، الذخیرة فی علم الکلام‏، به تحقیق سید احمد حسینی‏، قم، مؤسسة النشر الإسلامی‏.
    24. شجاعی، محمد صادق، 1383، توکل به خدا: راهی به سوی حرمت خود و سلامت روان، قم، موسسه امام خمینی (ره).
    25. شیخ صدوق، ابن بابویه (محمد بن على‏)، 1376، الأمالی، تهران، کتابچى.
    26. شیخ صدوق، ابن بابویه (محمد بن على‏)، 1413ق، من لا یحضره الفقیه‏، با تحقیق على اکبر غفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    27. صدرالمتألّهین‏، محمد بن ابراهیم شیرازی، 1981م، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت‏، دار احیاء التراث‏.
    28. طباطبایی، سید محمد حسین، 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه اعلمی.
    29. طباطبایی، سید محمد حسین، 1422ق، نهایة الحکمة، قم، نشر اسلامی.
    30. طوسی، محمد بن محمد (خواجه نصیر الدین)، 1375، شرح الإشارات و التنبیهات، قم، نشر البلاغة.
    31. عبّادی، منصوربن اردشیر، 1368، التصفیه فی احوال المتصوفه (صوفی نامه)، تهران، چاپ غلامحسین یوسفی.
    32. عبدالرزاق کاشانی، عبدالرزاق بن جلال‎‌الدین، 1380، لطائف الأعلام فی اشارات اهل الإلهام، تهران، موسسه نشر میراث مکتوب.
    33. عبدالرزاق کاشانی، عبدالرزاق بن جلال‎‌الدین، 1385، شرح منازل السائرین، تصحیح محسن بیدارفر، قم، بیدار.
    34. عبودیت، عبدالرسول، 1391، درآمدی بر نظام حکمت صدرائی، تهران، انتشارات سمت.
    35. علی بن موسی الرضا (ع)، ۱۴۰۶ق، فقه الرضا (ع)، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث.
    36. غزالی، محمد، ۱۴۱۲ق، احیاء علوم الدین، بیروت، چاپ شیخ العیدروس.
    37. فیض کاشانی، محسن 1377، علم‌ الیقین، قم، انتشارات بیدار.
    38. قدردان قراملکی، علی، 1397، «ادله عقلی تجرد نفس از دیدگاه آیت الله جوادی آملی»، دو فصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسراء، سال دهم، شماره 2، پیاپی 32، ص 5-37، قم، پژوهشگاه معارج.
    39. قدردان قراملکی، علی، 1398، «بازخوانی ادله نقلی تجرد نفس از دیدگاه آیت الله جوادی آملی»، دو فصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسراء، سال یازدهم، شماره 2، پیاپی 34، ص 69-99، قم، پژوهشگاه معارج.
    40. قدردان قراملکی، علی، 1403، «راهکار کارآمدسازی توصلیات فاقد قصد قربت از رهگذر ترتب ثواب»، فصلنامه دین‌پژوهی و کارآمدی، دوره 4، شماره 2، پیاپی 12، ص 17-35، تبریز، دانشگاه تبریز.
    41. کاشانی، محمود بن علی (عزالدین)، ۱۳۸۱، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة، تهران، چاپ عفت کرباسی و محمدرضا برزگر خالقی.
    42. کلینی، محمد بن یعقوب، 1407ق، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    43. لشنی، زینب. شعیری، محمدرضا. اصغری مقدم، محمد علی. گلزاری، محمود. 1391، «تأثیر راهبردهای شاکرانه بر عاطفه مثبت، شادکامی و خوش بینی»، مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران.
    44. لیثى واسطى، على بن محمد، 1376، عیون الحکم و المواعظ، تصحیح حسین‏ حسنى بیرجندى، قم، دار الحدیث.
    45. مجلسی، محمد تقی، 1414ق، لوامع صاحبقرانى (مشهور به شرح فقیه)، قم، اسماعیلیان.
    46. مجلسى، محمد باقر، 1403ق، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ع)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.
    47. محاسبی، الحارث ابن اسد، 1425ق، بدء من اناب الی الله، قاهره، نشر مجدی فتحی السید.
    48. مطهری، مرتضی، 1377، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا.
    49. مکارم شیرازی، ناصر، 1353، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار