ارزیابی و نقد تفاسیر علمی محمد راتب نابلسی در کتاب «آیات الله فی الآفاق» (مطالعه موردی: آیات 32 انبیاء، 14-15 حجر و 37 رحمن)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه علامه طباطبائی تهران

2 استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه علامه طباطبائی تهران

چکیده

پژوهش پیش رو به بررسی و نقد تفاسیر علمی محمد راتب نابلسی از آیات قرآن در کتاب «آیات الله فی الآفاق» می­پردازد که در آن، آیات قرآنی با یافته­های علوم تجربی تطبیق داده شده ­است. نویسندگان با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه­ای، سه مورد از مضامین تفسیری نابلسی را مورد ارزیابی قرار داده­اند:

تطبیق «سَقفاً مَحفوظاً»در آیۀ 32 سورۀ انبیا به معنای جوّ زمین؛ نابلسی این عبارت را به لایه­های جوی محافظ زمین مرتبط می­داند؛ در حالی که نقدهای نحوی، سیاقی و تفسیری نشان می­دهند این برداشت با ظاهر آیه و سیاق آن ناسازگار است و معنای اصلی، حفظ آسمان از زوال است.

2.تفسیر «سُکِّرَت أبصارُنا» در آیات 14 و 15 سورۀ حجر به معنای پراکندگی نور؛ این تفسیر با سیاق آیات که بر انکار معجزه توسط کافران تأکید دارد، همخوانی ندارد و آیات، بیشتر درصدد اشاره به عناد کفّار معاصر پیامبر (ص) هستند.

تطبیق «وَردَةً کَالدِّهان» در آیۀ 37 سورۀ الرحمن دالّ بر پدیده ابر نو اختر؛ این تفسیر با سیاق آیه که مربوط به قیامت است، با داده­های نجومی و استعاره­های مفهومی آیه ناسازگار است و تحلیل ریشه­شناختی نشان می­دهد «وَردَةً» به معنای جریان و روان شدن است، نه گل سرخ.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation and Criticism of Muhammad Tabat Nabulsi's Scientific Interpretations in the Book "Ayat Allah Fi Al-Afaq" (Case Study: Verses 32 of the Prophets, 14-15 of Al-Hijr, and 37 of Ar-Rahman)

نویسندگان [English]

  • mohammad hossein naqizadeh 1
  • mohammad shabanpour 2
1 PhD student in Quran and Hadith Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran
2 Assistant Professor of Quran and Hadith Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran
چکیده [English]

The present study examines and criticizes the scientific interpretations of the verses of the Quran by Muhammad Rateb Nabulsi in the book “Ayat Allah fi al-Afaq” in which the Quranic verses are compared with the findings of empirical sciences. The authors have evaluated three of Nabulsi’s interpretations using a descriptive-analytical method and with reference to library sources:
1. The application of “preserved roofs” (Al-Anbiya: 32) to the Earth’s atmosphere; Nabulsi relates this phrase to the layers of the Earth’s protective atmosphere; while syntactic, contextual and exegetical criticisms show that this interpretation is inconsistent with the appearance of the verse and its context and that the main meaning is the preservation of the sky from decay.
2. The interpretation of “Sukkarat Absaruna” (Al-Hijr: 14-15) based on the dispersion of light; This interpretation is inconsistent with the context of the verses, which emphasizes the denial of miracles by the disbelievers, and the verses are more likely to point to the stubbornness of the disbelievers contemporary with the Prophet (PBUH).
3. Applying “وَردَةً کَالدِّهان” (Ar-Rahman: 37) to the phenomenon of supernovae; This interpretation is inconsistent with the context of the verse, which is related to the resurrection, astronomical data, and conceptual metaphors of the verse, and etymological analysis shows that “وَردَةً” means flow and flow, not rose.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Muhammad Rateb Nabulsi
  • Ayat Allah fi al-Afaq
  • scientific interpretation of the Holy Quran
  • scientific miracle of the Holy Quran

مراجع

  1. قرآن کریم.
  2. ابراهیمی، مهدی و همکاران، 1391ش، «نگاهی نو به پدیده ی جنین شناسی در تفسیر علمی آیات قرآن»، ش42، ص75-96.
  3. ابن خلف تبریزی، محمد حسین، (1380ش)، فرهنگ فارسی برهان قاطع، تهران، نیما.
  4. ابن عاشور، محمد طاهر، 1420ق، تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت، مؤسّسة التاریخ العربی.
  5. ابن عباد، اسماعیل، 1414ق، المحیط فی اللغة، تحقیق محمد حسن آل یاسین، بیروت، عالم الکتاب.
  6. ابن قتیبه، عبد الله بن مسلم، 1423ق، تحقیق ابراهیم شمس الدین، بیروت، دار الکتب العلمیّة.
  7. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، 1419ق، تفسیر القرآن العظیم(ابن کثیر)، تحقیق محمد حسین شمس الدّین، بیروت، دار الکتب العلمیة: منشورات محمد علی بیضون.
  8. ابن‌فارس، احمد، 1414ق، معجم مقاییس‌اللغة، تحقیق هارون، عبدالسلام محمد، قم، مکتبة الأعلام الإسلامی.‏
  9. ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم، 1408ق، لسان العرب، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  10. ابو عبیدة، معمّر بن مثنی، 1381ق، مجاز القرآن، تحقیق فؤاد سزگین، قاهره، مکتبة الخانجی.
  11. اخوان صرّاف، زهرا، 1400ش، «واگرایی ساحت آیات قرآن از ساحات علوم تجربی»، دین و دنیای معاصر، ش14، ص119-140.
  12. ازهری، محمدبن‌احمد، 1421ق، تهذیب اللغة، تحقیق فاطمه محمد اصلان، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی.
  13. افراشی، آزیتا، 1397ش، استعاره و شناخت، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  14. آلوسی، محمود بن عبدالله، 1415ق، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏، تحقیق سناء بزیع شمس الدّین و ابراهیم شمس الدّین، بیروت، دار الکتب العلمیة: منشورات محمد علی بیضون.
  15. بابائی، علی اکبر، 1391ش، مکاتب تفسیری، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  16. باربور، ایان.جی، 1397ش(الف)، علم و دین، ترجمة بهاء الدّین خرّمشاهی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، چ10.
  17. باربور، ایان.جی، 1397ش(ب)، دیدار دانش و دین، ترجمة یوسف نوظهور و همکاران، تبریز، فروزش.
  18. باربور، ایان.جی، 1401ش، دین و علم، ترجمة پیروز فطورچی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی، چ3.
  19. بارسلونا، آنتونیو، 1390ش، استعاره و مجاز و با رویکرد شناختی، ترجمة فرزان سجودی و همکاران، تهران، نقش جهان.
  20. بنت الشاطی، عایشه عبد الرحمن، 1376ش، اعجاز بیانی قرآن، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.
  21. پارسا، فروغ، 1374ش، «زمینه­ها و انگیزه­های تفسیر علمی»، نشریة بیّنات، ش4.
  22. پانتر، دیوید، 1394ش، استعاره، ترجمة محمد مهدی مقیمی زاده، تهران، نشر علم.
  23. جلیلی، جلیل و همکاران، 1403ش، «بررسی تطبیقی روش علامه طباطبایی و شیخ محمد عبده در حل تعارض قرآن و علم»، دین پژوهی و کارآمدی, 3(4), 1-19.
  24. جمعی از نویسندگان، 1393ش، زبان استعاری و استعاره­های مفهومی، تهران، هرمس.
  25. حبیبی، فاطمه و همکاران، 1399ش، «بررسی تطبیقی استعاره مفهومی «قول» و «کلام» در قرآن کریم : رویکردی شناختی»، پژوهشنامة تفسیر و زبان قرآن، ش17، ص115-133.
  26. حجازی، سیده شیرین، 1400ش، «تحلیل مکان‌مندی عوالم بعد از مرگ بر مبنای نظریه «استعاره مفهومی»، مشکوة، ش153، ص39-63.
  27. حسینی ژرفا، سید ابوالقاسم، 1400ش، «ساختار و نتایج استعاره مفهومی بهشت در قرآن کریم »، آموزه­های قرآنی، ش33، ص89-112.
  28. حسینی، کبری و همکاران، 1403ش، آسیب­شناسی تفسیر علمی قرآن کریم، قم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
  29. خرقانی، حسن، 1400ش، « اعجاز علمی در سورۀ تکویر و نقد تطبیق آن بر حوادث و پیشرفت‌های عصر حاضر»، پژوهش­های قرآن و حدیث، ش2، ص367-391.
  30. خمینی، روح­الله، 1386ش، مصباح الهدایة، تهران، مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره.
  31. خولی، امین، 1961م، مناهج تجدید فی النحو و البلاغة و التفسیر و الادب، بیروت، دار المعرفة.
  32. دعاس، احمد عبید، 1425ق، اعراب القرآن الکریم، به کوشش احمد محمد حمیدان و اسماعیل محمود قاسم، دمشق، دار الفاربی للمعارف.
  33. ذهبی، محمد حسین، بی­تا، التفسیر و المفسرون، قاهرة، دار الکتب الحدیثة.
  34. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، 1412ق، مفردات الفاظ قرآن، دمشق-بیروت، دارالقلم-دارالشامیة.
  35. رضایی اصفهانی، محمد علی، 1388ش، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، رشت، کتاب مبین.
  36. رضایی آدریانی، ابراهیم و همکاران، 1394ش، «شگفتی های آفرینش شتر از منظر قرآن و علم»، قرآن و علم، ش16، ص67-91.
  37. رفیعی محمّدی، ناصر، 1400ش، سیر تدوین و تطور تفسیر علمی قرآن، قم، جامعة المصطفی، چ2.
  38. روحانی مشهدی، فرزانه و همکاران، 1398ش، «تفسیر علمی «بغیر عمد ترونها» درباره «رفع» و «خلق» آسمان‌ها در قرآن»، مطالعات تفسیری، ش38، ص89-106.
  39. روحانی، کمال، 1391ش، اعجاز علمی کتاب و سنّت، سنندج، آراس.
  40. رومی، فهد عبد الرحمن، 1407ق، اتّجاهات التفسیر فی القرن الرابع عشر، بیروت، مؤسّسة الرّسالة
  41. زرقانی، محمد عبد العظیم، 1996م، مناهل العرفان فی علوم القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیة.
  42. زمخشری، محمود بن عمر، 1407ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏، تصحیح حسین احمد مصطفی، بیروت، دار الکتاب العربی.
  43. زمخشری، محمود بن عمر، 1979ق، اساس‌البلاغة، بیروت، دار صادر.
  44. سمرقندی، نصر بن محمد، 1416ق، تفسیر السمرقندى المسمى بحر العلوم‏، تحقیق عمر عمروی، بیروت، دار الفکر.
  45. سیّدی، سیّدحسین و همکاران، 1400ش، «استعاره های مفهومی حوزۀ قیامت در سوره نازعات»، پژوهش­های زبانشناختی قرآن، سال دهم، ش2، ص149-166.
  46. شاطبی، ابو اسحاق، بی­تا، الموافقات فی اصول الأحکام، بی­جا، محمّد مصطفی.
  47. شلتوت، محمد، 1408ق، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دار الشّروق، چ11.
  48. شیرزاد، محمدحسین و همکاران، 1400ش، «تحلیلی معناشناختی از امنیت در قرآن کریم مبتنی بر نظریه استعاره‌های جهتی»، آموزه­های قرآنی، ش34، ص3-30.
  49. طالقانی، سید محمود، 1383ق، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار.
  50. طباطبایی، محمدحسین، 1390ق، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
  51. طبرانی، سلیمان بن احمد، 2008م، تفسیر القرآن العظیم، اربد، دار الثقافی.
  52. طبرسی، فضل بن حسن، 1372ش، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح فضل الله یزدی طباطبائی و هاشم رسولی، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
  53. طبری، محمد بن جریر، 1412ق، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة.
  54. طنطاوی، 1371ق، القرآن و العلوم العصریة، مصر، شرکة المصطفی البابی الحلبی.
  55. طنطاوی، بی­تا، الجواخر فی تفسیر القرآن، بیروت، دار الفکر.
  56. طوسی، محمد بن حسن، بی­تا، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  57. عقّاد، عبّاس محمود، 1366ق، الفلسفة القرآنیة، بیروت، منشورات المکتبة العصریة.
  58. عک، خالد بن عبد الرحمن، 1414ق، اصول التفسیر و قواعده، بیروت، دار النفائس.
  59. علوان، عبدالله بن ناصح، 1427ق، اعراب القرآن الکریم، تحقیق جمعی از محقّقین، طنطا، دار الصّحابة للتّراث.
  60. علوی­ مهر، حسین و همکاران، 1392ش، «اعجاز علمی قرآن در پدیدة ابر»، نشریة قرآن و علم، ش13.
  61. علیمحمدی، محمد و همکاران، 1402ش، « بازکاوی استعاره‌های مفهومی «لباس» در قرآن و نهج‌البلاغه بر مبنای مدل لیکاف و جانسون»، نشریة ذهن، شماره 93، ص199-241.
  62. غزالی، محمد بن محمد، 1409ق، جواهر القرآن و درره، بیروت، دار الکتب العلمیة.
  63. فتاحی­زاده، فتحیه و همکاران، 1399ش، «بازنمود رویداد حرکت فعل «ذَهَبَ» در قرآن کریم: رویکردی شناختی»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، ش15، ص93-118.
  64. فخر رازی، محمد بن عمر، 1420ق، التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  65. فرّاء، یحیی بن زیاد، 1980م، معانی القرآن، تحقیق محمد علی نجار و احمد یوسف نجاتی، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب.
  66. فراهیدی، خلیل‌بن احمد، 1409ق، کتاب العین، تحقیق مهدی مخزومی، قم، دارالهجرة.
  67. فره­وشی، بهرام، 1347ش، «سرگذشت واژه گل»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، سال پانزدهم، ش62.
  68. فیضی، زینب و همکاران، 1399ش، «نام‌نگاشت‌های حیات آخرت در قرآن کریم در پرتو نظریه استعاره مفهومی»، پژوهش­های ادبی، سال هشتم، ش4، ص141-160.
  69. فیومی، احمدبن محمد، 1414ق، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، دارالهجرة.
  70. قائمی، مرتضی و همکاران، 1395ش، « بررسی استعاره های شناختی در حوزه زندگی دنیوی و اخروی در زبان قرآن «استعاره عام مقصود مقصد است.»، پژوهش­های زبانشناختی قرآن، ش1، ص1-20.
  71. قائمی، مرتضی و همکاران، 1401ش، « کارکرد گیاه‌انگاری در عینی‌سازی مفهوم "زندگی" در متن قرآن و نهج البلاغه»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، ش22، ص59-79.
  72. قرائتی، محسن، 1388ش، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
  73. قطب، سیّد، 1425ق، فی ظلال القرآن، بیروت، دار الشّروق.
  74. قمی، علی بن ابراهیم، 1363ش، تفسیر القمی، تحقیق طیب موسوی جزایری، قم، دار الکتاب.
  75. کرباسی، محمد جعفر، 1422ق، اعراب القرآن، بیروت، دار و مکتبة الهلال.
  76. کووچش، زلاتان، 1393ش، مقدمه­ای کاربردی بر استعاره، ترجمة شیرین پور ابراهیم، تهران، سمت.
  77. ماتریدی، محمد بن محمد، 1426ق، تأویلات أهل السنة(تفسیر الماتریدى)، تحقیق مجدی باسلوم، بیروت، دار الکتب العلمیة: منشورات محمد علی بیضون.
  78. مدرسی، محمدتقی، 1419ق، من هدی القرآن، تهران، دار محبّی الحسین.
  79. مدنی شیرازی، علی خان بن احمد، 1384ش، الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول‏، مشهد، مؤسّسة آل البیت لإحیاء التّراث.
  80. مصطفوی، حسن، 1368ش، التّحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  81. مطوری، علی و همکاران، 1402ش، تفسیر علمی قرآن کریم: زمانه و بررسی آرای موافقان و مخالفان، قم، بوستان کتاب.
  82. مقاتل، بن سلیمان، 1423ق، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت، دار الإحیاء التراث العربی.
  83. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، 1371ش، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
  84. مهرابی، معصومه و همکاران، 1399ش، « نقش استعاره در فرهنگ‌کاوی زبان؛ مطالعۀ موردی استعارۀ «دنیا به مثابه بازار» در قرآن کریم از دیدگاه زبان‌شناسی شناختی- فرهنگی »، پژوهش­های ادبی، سال هشتم، ش1، ص125-152.
  85. میدانی، عبد الرحمن حسن حبنکه، 1361ش، معارج التفکّر و دقائق التدبّر، دمشق، دار القلم.
  86. نابلسی، محمد راتب، 1385ش، شگفتی­های خداوند در جهان آفرینش، به کوشش عبدالباسط عیسی زاده و محمد آزاد شافعی، پیرانشهر، آراس.
  87. نابلسی، محمد راتب، 1426ق، موسوعة الإعجاز العلمی فی القرآن و السّنّة؛ آیات الله فی الآفاق، دمشق، دار المکتبی للطّباعة و النّشر و التّوزیع، چ2.
  88. نجفی، روح الله، 1391ش، «آفرینش شش روزه از منظر قرآن و علم»، علوم قرآن و حدیث، ش89، ص105-134.
  89. نفیسی، شادی، 1397ش، جریان­شناسی تفسیر علمی قرآن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  90. همدانی، باباطاهر، بی­تا، دوبیتی­ها، تهران، نشر گویا.
  91. هندی، سید احمد خان، 1334ش، تفسیر القرآن و هو الهدی و الفرقان، ترجمة سید محمد تقی فخر داعی گیلانی، تهران، آفتاب.
  92. یزیدی، عبدالله بن یحیی، 1405ق، غریب القرآن و تفسیره، تحقیق محمد سلیم الحاج، بیروت، عالم الکتاب.

 

  1. Allen, K. 2008. Metaphor and Metonymy: A Diachronic Approach. UK: Willey & Blackwell.
  2. Barcelona, A. 2000. Metaphor and Metonymy at the Crossroads. Berlin/New York: Mouton de Gruyter.
  3. Born, M., & Wolf, E. (1999). Principles of Optics. Cambridge University Press.
  4. Collins, Michael; Charles Lindbergh (2001). Carrying the Fire: An Astronaut's Journeys. Cooper Square Press. p. 60. ISBN 0-8154-1028-X.
  5. Day, S. 1992. “Synesthesia and Synesthetic Metaphors”. Psyche, 2 (32).
  6. Deignan, A. 2005. Metaphor and Corpus Linguistics. Amsterdam: John Benjamins.
  7. Grady, J. “Metaphor”. In The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics. Oxford: Oxford University Press.
  8. Hadfield, Chris. 2013. “What I learned from going blind in space” TED. https://www.youtube.com/watch?v=Zo62S0ulqhA
  9. https://www.nasa.gov/image-article/cats-eye-nebula/.
  10. Jaworowski, Ken (April 28, 2016). "Review: 'A Beautiful Planet' Shows a Dazzling Earth From Space". The New York Times. Retrieved April 30, 2016.
  11. Kovecses, Z. 2010. Metaphor: A Practical Introduction. Second Edition. Oxford: Oxford University Press.
  12. Lakoff, George And Johnsen, Mark. 1980. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.
  13. Lakoff, George. 1992. The Contemporary Theory of Metaphor. Thesis: University of Poona.
  14. Mitton, Jacqueline. 2001. Cambridge Dictionary of Astronomy, New York : Cambridge University Press.
  15. Orel, V.E. & Stolbova, Olga V. 1995 Hamito-Semitic Etymological Dictionary: Materials for a reconstruction. Leiden: EJ. Brill.
  16. Pearlman, Robert (June 6, 2008). "TV Review: When We Stayed Home to Leave Earth". Space.com. Retrieved January 27, 2018.
  17. Ridpath, Ian. 1997. A Dictionary of Astronomy, New York: Oxford University Press.
  18. Trim, R. 2011. Metaphor and the Historical Evolution of Conceptual Mapping. New York: Palgrave Macmilan.

111. Wallenquist, Ake. 1962. Dictionary of Astronomical Terms, Translated From the Swedish by Sune Engelbrektson, New York: the Natural History Press.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار