نقش دین در تاب‌آوری اجتماعی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروع علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک.

10.22034/nrr.2026.65714.1430

چکیده

چالش‌ها و بحران‌ها جزء جدایی‌ناپذیر حیات بشری در سطو ح فردی و اجتماعی به شمار می‌روند. مسأله مهم در این مواقع، حفظ تعادل افراد، جوامع و نظام‌های سیاسی پس از مواجهه با چالش‌ها و بازیابی خود است. این مسأله تحت عنوان تاب‌آوری، موضوع پژوهش‌های بسیاری قرار گرفته و ابعاد، عوامل و مصادیق آن مطالعه شده است. در مطالعات متعددی، از دین به عنوان یکی از عوامل مؤثر بر تاب‌آوری یاد شده است. در این نوشتار تلاش می‌شود با یک بررسی توصیفی-تحلیلی در نسبت دین و تاب‌آوری اجتماعی به طورکلی و از منظری جامعه‌شناختی از یک‌سو، و با نگاهی به برخی از آموزه‌های قرآنی از سوی دیگر، شرحی نظری از این مسأله ارائه گردد. ازاین‌رو، در اینجا با رویکردی تلفیقی، یعنی برون‌دینی و درون‌دینی از یک‌سو، و کارکردگرا و غایت‌گرا از سوی دیگر به مسأله پرداخته شده است. پرسش اصلی آن است که دین چگونه می‌تواند بر تاب‌آوری اجتماعی اثرگذار باشد؟ یافته‌ها بیانگر آنست که دین با ایفای نقش اساسی در نظام باورهای فردی و اجتماعی در ابعاد شناختی، عاطفی و رفتاری، از طریق «هویت‌بخشی و معنابخشی به حیات انسان»، «ترسیم چشم‌انداز زندگی انسان»، «امیددادن به انسان» و «انسجام‌بخشی به جامعه» می‌تواند به عنوان عاملی بسیار مؤثر در تاب‌آوری اجتماعی در نظر گرفته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Role of Religion in Social Resilience

نویسنده [English]

  • احمد بیگلری
Faculty member of the Department of Political Science, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Arak.
چکیده [English]

Challenges and crises are an inseparable part of human life at the individual and social levels. The important issue in these situations is maintaining the balance of individuals, societies, and political systems after facing challenges and recovering themselves. This issue has been the subject of many studies under the title of resilience, and its dimensions, factors, and examples have been studied. In numerous studies, religion has been mentioned as one of the factors affecting resilience. Therefore, the issue has been addressed here with a combined approach, that is, extra-religious and intra-religious on the one hand, and functionalist and teleological on the other. In this article, I try to present a theoretical explanation of this issue through a descriptive-analytical study of the relationship between religion and social resilience in general and from a sociological perspective on the one hand, and by looking at some Quranic teachings on the other. I am seeking to answer the question of how religion can affect social resilience? The findings indicate that religion, by playing a fundamental role in the individual and social belief system in cognitive, emotional, and behavioral dimensions, can be considered a very effective factor in social resilience by "giving identity and meaning to human life," "drawing a vision of human life," "giving hope to humans," and "integrating society."

کلیدواژه‌ها [English]

  • social resilience
  • religion
  • religiosity
  • The Holy Quran

مراجع

فهرست منابع
- قرآن کریم.
- امام خمینی، سید روح الله (1389). صحیفه امام. 22ج، ج 7، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
- ایازی، سیدعلی‌نقی (1402). دین‌داری و تاب‌آوری اجتماعی در آموزه‌های قرآنی. مشکوه، سال 42، ش 158، صص 64-87.
- توروبریچ، سارا (1395). تاب‌آوری با باورها آغاز می‌شود. ترجمه: لیلا وطن‌دوست، حسن صادقی و مریم شهری، تهران: نشر ورجاوند؛ فیدیبو.
- پویافر، محمدرضا (1400). تحولات دین‌داری و بعد اجتماعی امنیت ملی در ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی. سال 24، ش 3، مسلسل 93، صص 24-57.
- جرجانی، علی بن محمد، و ابن عر‌بی، محمد بن علی (۱۳۷۰). التعریفات. تهران - ایران: ناصر خسرو.
- دارابی، مسعود. حیدرآبادی، ابوالقاسم. اله‌پور، هادی (1401). بررسی و تبیین مؤلفه‌های شناختی و تأثیر آن بر تاب‌آوری اجتماعی شهروندان در شرایط بحران. مدیریت بحران. ش 22، صص 1-20.
- دوستدار، آرامش (1370). درخشش‌های تیره: روشنفکری ایرانی یا هنر نیندیشیدن. کُلن: اندیشه آزاد.
- الراغب الأصفهانی، حسین بن محمد بن مفضل (1404ه.ق) المفردات فی غریب القرآن. طهران: دفتر نشر الکتاب.
- شجاعی‌زند، علیرضا (1394). دین در زمانه و زمینه مدرن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- صارمی، علیرضا (1403). تاب‌آوری سیاسی چیست و ابعاد اصلی آن کدامست؟(23 خرداد 1403) قابل‌دسترسی در: https://civilica.com/note/3987/
- صدر، موسی (1384). ادیان در خدمت انسان. تهران: مؤسسه فرهنگی-تحقیقاتی امام موسی صدر.
- طالبان، محمدرضا (1401). مطالعه‌ی تطبیقی ارتباط دین و به‌هم‌پیوستگی اجتماعی در ایران. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی. دوره 9، ش 19، صص 213-238.
- طالبان، محمدرضا. رفیعی بهابادی، مهدی (1389). تحولات دین‌داری بر اساس تفاوت‌های نسلی در ایران (1353-1388). مسایل اجتماعی ایران. سال اول، ش 2، صص 85-114.
- الطباطبائی، السید محمد حسین (1351). المیزان فی تفسیر القرآن – 20ج، ج 2 و ١٦، منشورات اسماعیلیان.
- عباسی، سلیمان. محسنی مری، قاسم (1398). تاب‌آوری در رهیافت گفتمانی قرآن کریم. پژوهش‌های روان‌شناسی اسلامی. سال 2، ش 3، صص 55-75.
- قنبری برزیان، علی. همتی، رضا (1394). هویت دینی در جامعه ایرانی: مرور نظام‌مند مطالعات انجام‌شده (1380-1392). جامعه‌شناسی کاربردی. سال 26، ش 59، شماره سوم، صص 117-138.
- کاف، ای. سی. شاروک، دبلیو. دبلیو. فرانسیس، دی. دبلیو. (1388). چشم‌اندازهایی در جامعه‌شناسی. ترجمه بهزاد احمدی و امید قادرزاده. تهران: کویر.
- گل‌وردی، مهدی (1396). تاب‌آوری ملی: مروری بر ادبیات تحقیق. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاستگذاری، دوره 7، شماره 25، صص 293-309.
- لیتل، دانیل (1381). تبیین در علوم اجتماعی. ترجمه عبدالکریم سروش. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
- محققیان، زهرا. پرچم، اعظم (1391). ماهیت امید؛ مقایسه‌ای تطبیقی بین اسلام و مسیحیت. معرفت ادیان. سال چهارم، ش اول، صص 7-26.
- محمدی ری‌شهری، محمد (1433هق). میزان الحکمة. ۱۰ ج،  ج10، قم: دارالحدیث.
- مرحمتی، زهرا. خرمائی، فرهاد (1397). رابطه دین‌داری و امید: نقش واسطه‌ای صبر. روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی. سال چهاردهم. ش 56، صص 435-444.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1375). سلسله درس‌هایی درباره معرفت دینی(1). مجله علوم انسانی (دانشگاه امام حسین) ش20، صص 5-20.
- مطهری، مرتضی (1395). پنج گفتار. تهران: صدرا.
- مطهری، مرتضی (1377). انسان و ایمان. تهران: صدرا.
- معین، محمد (1381). فرهنگ معین. 2ج، ج 1، تهران: اَدِنا.
- موزیری، عباس. شفیع‌آبادی، عبدالله. اسمعیلی، معصومه. یونسی، جلیل. (1399). مدل‌یابی عوامل مؤثر بر تاب‌آوری خانوادۀ ایرانی. علوم روانشناختی. دوره 19، شماره 95، صص 1401-1409.
 
English References
- Adger, Neil, (2000), “Social and ecological resilience: are they related?”, Progress in human geography, Vol. 24, No. 3, p. 347-364.
- Davis, Winston (1992). Japanese Religion and Society: Paradigms of Structure and Change. State University of New York Press.‏
- Geertz, Clifford (1973). The interpretation of cultures. New York: Basic Books.
- Javanmard, Gholam Hossein. “Religious Beliefs and Resilience in Academic Students.” 3rd World Conference on Psychology, Counselling and Guidance (WCPCG-2012) Procedia - Social and Behavioral Sciences, 84 (2013) 744 – 748. doi: 10.1016/j.sbspro.2013.06.638
- Kostiuk, O. V. (2023). THE RELEVANCE OF STUDYING RELIGION AS A FACTOR OF NATIONAL RESILIENCE. Zhytomyr Ivan Franko State University Journal. Philosophical Sciences. Vol. 2(94), 2023. DOI 10.35433/PhilosophicalSciences.2(94).2023.24-33
- Maguire, Brigit, & Patrick Hagan, (2007), “Disasters and communities: understanding social resilience”, Australian Journal of Emergency Management, Vol. 22, No. 2: 16-20.
- McCubbin, Laurie, (2005), Culture and ethnic identity in family resilience: Dynamic processes in trauma and transformation of Indigenous people, In M. Ungar (Ed.), Handbook for working with children and youth (pp. 27-44). Ousand Oaks, London, New Delhi: Sage Publications.
- Moltmann, Jurgen (1993). Theology of hope: on the ground and the implications of a Christian eschatology. translated by James W. Leitch. NEW YORK AND EVANSTON: HARPER & ROW, PUBLISHERS.
- Patterson, Joan, (2002), Understanding family resilience, Journal of Clinical Psychology, Vol. 58, No. 3, 233-246.
- Peres JF, Moreira-Almeida A, Nasello AG, Koenig HG. Spirituality and resilience in trauma victims. Journal of Religion and Health. 2007;46(3):343–350. doi: 10.1007/s10943-006-9103-0.
- Plieninger, Tobias, & Bieling, Claudia, (2012), Resilience and the cultural landscape: understanding and managing change in human-shaped environments, Cambridge University Press.
- Sadeghi, R.  Abolghaseminejad, P. Vahidreza Borhaninejad, V. Moqaddasi Amir, M. Zeidabadi, B. (2023). “The relation between religious attitude, psychological resilience and hope in female heads of households in Sirjan, Iran” https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3054883/v1  A preprint article: https://www.researchsquare.com/article/rs-3054883/v1
- Schwalm, F. D. Zandavalli, R. B. Filho, E. D. de Castro and Lucchetti, G. (2021). “Is there a relationship between spirituality/religiosity and resilience? A systematic review and metaanalysis of observational studies”. Journal of Health Psychology 1–15 © The Author(s) 2021 Article reuse guidelines: sagepub.com/journals-permissions DOI:10.1177/1359105320984537 journals.sagepub.com/home/hpq
- Walsh, F. (2016). Strengthening family resilience. New York: Guilford Press
- World Bank, (2021), “Worldwide Governance Indicators (WGI)”, the report and data platform are available at: https://info.worldbank.org/governance/wgi/.
- Yang. C. K. (1961). Religion in Chinese society. California: University of California Press Berkeley and Los Angeles.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار