تحلیل و بررسی هنردرمانی وجودی مبتنی بر حیات معقول از نظر علامه جعفری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه مراغه

2 عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور، گروه معارف اسلامی، تهران ـ ایران،

10.22034/nrr.2026.69566.1537

چکیده

پژوهش حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر اندیشه‌‌ی علامه جعفری، به بررسی نقش و پیوند مفهومی هنر در حیات معقول و تأثیر آن در تقویت درمان‌گری وجودی می‌پردازد. هدف اصلی مقاله، واکاوی ظرفیت‌های درمان‌گرایانه هنر اصیل از منظر جعفری و تحلیل نسبت آن با مؤلفه‌های درمان‌گری وجودی، از جمله معنا، خودآگاهی، مسئولیت‌پذیری و تعالی روحی است. از دیدگاه علامه جعفری، هنر صرفاً تقلید طبیعت یا بازتاب احساسات سطحی نیست؛ بلکه فرآیندی آگاهانه و تعالی‌بخش است که در آن انسان از طریق احساس تصعید‌یافته، تلاش می‌کند «واقعیت آن‌چنان‌که هست» را به «واقعیت آن‌چنان‌که باید باشد» تبدیل کند. در این مسیر، هنر اصیل نقش مهمی در تحقق حیات معقول ایفا می‌کند؛ حیات هدفمند و مبتنی بر عقلانیت که زمینه‌ساز تعالی معنوی و شکوفایی وجودی انسان است. جعفری میان هنر اصیل و غیراصیل تمایز قائل می‌شود. هنر غیراصیل دنباله‌رو تمایلات سطحی و روزمره انسان است، در حالی‌که هنر اصیل حقیقت‌جو، خلاق و متعهد به تعالی انسان است. هنر اصیل، زیستن معقول در اندیشه‌های دینی را به‌صورت عملی و کارآمد ترسیم می‌کند و مبانی فکری علامه در باب هنر و حیات معقول نیز متأثر از اندیشه های وی در این عرصه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در منظومه فکری جعفری، هنر اصیل در حیات معقول می‌تواند رهیافتی مؤثر برای تقویت فرآیند درمان‌گری وجودی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis and study of existential art therapy based on rational life from the perspective of Allameh Jafari

نویسندگان [English]

  • Maryam Samadieh 1
  • Bahman Akbari 2
1 Assistant Professor of Department of Islamic Studies, University of Maragheh
2 Faculty member of Payam Noor University, Department of Islamic Studies, Tehran - Iran
چکیده [English]

The present study, employing a descriptive-analytical approach and grounded in the religious thought of Allameh Jafari, examines the role and conceptual connection of art in rational life and its relation to enhancing existential psychotherapy. The primary aim of the article is to explore the therapeutic potential of authentic art from Jafari’s perspective and to analyze its relationship with key components of existential psychotherapy, including meaning, self-awareness, responsibility, and spiritual transcendence. From Jafari’s viewpoint, art is not merely the imitation of nature or a reflection of superficial emotions; rather, it is a conscious and elevating process in which humans, through refined aesthetic perception, strive to transform “reality as it is” into “reality as it ought to be.” In this process, authentic art plays a crucial role in realizing rational life—a purposeful and reason-based existence that paves the way for spiritual elevation and existential flourishing. Jafari distinguishes between authentic and inauthentic art: inauthentic art follows superficial and everyday desires, whereas authentic art is truth-seeking, creative, and committed to human elevation. Authentic art thus embodies practical and effective expressions of rational living within religious thought, and Jafari’s intellectual framework reflects this functional dimension of religion in the spheres of art and rational life. Allameh's intellectual foundations on art and rational life are also influenced by these ideas of religion and the effectiveness of religion in this area. The findings show that in Jafari's intellectual system, authentic art in rational life can be an approach to strengthen existential psychotherapy processes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mohammad Taqi Jafari
  • authentic art
  • reasonable life
  • existential psychotherapy
  • meaning
فهرست منابع
اکبری، بهمن(1400)، «ترسیم مختصات معنویت دینی و سکولار(با نگاهی به تأثیرات آن دو در ساختار فردی و اجتماعی)»، ارائه شده در دومین کنفرانس بین‌المللی دین، معنویت و کیفیت زندگی، صفحات1-20 .
اکبری، بهمن(1402)، «ماهیت لوگوتراپی و نقش بازخوردی آن در بهداشت روان و آرامش بخشی به زندگی(با تکیه بر تکنیک‌های معنادرمانی)»، ارائه شده در پنجمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی ایران، صفحات 1-30.
جعفری تبریزی، محمد تقی (بی‌تا)، زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام، تهران: شرکت سهامی چاپخانه وزارت ارشاد اسلامی.
جعفری تبریزی، محمدتقی (1379)،  خدا و جهان و انسان از دیدگاه علی بن ابی‌طالب و نهج‌البلاغه، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
جعفری تبریزی، محمدتقی (1384)، قرآن نماد حیات معقول،  تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
جعفری تبریزی، محمدتقی (1389الف)، حیات معقول، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
جعفرى تبریزى، محمدتقی (1389ب)، مولوى و جهان‏بینى‏ها، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
 
جعفرى تبریزى، محمدتقی (1391)، مجموعه آثار 1- عرفان اسلامى، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
جعفرى تبریزى، محمدتقی (1392الف)،  تحلیل شخصیت خیام، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
جعفرى تبریزى، محمدتقی (1392ب)، مجموعه آثار 2- تکاپوى اندیشه‏ها، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
جعفری تبریزی، محمدتقی (1393)، مجموعه آثار 4- معرفت‌شناسی، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى .
جعفرى تبریزى، محمدتقی (1394الف)، حکمت، عرفان و اخلاق در شعر نظامى گنجوى، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
جعفری تبریزی، محمدتقی (1394ب)، مجموعه آثار 6- چهار شاعر( خیام، نظامى، سعدى، حافظ)، تدوین و تنظیم: نصرى، عبدالله‏، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى .
جعفرى تبریزى، محمدتقی (1395)، مجموعه آثار 8- جبر و اختیار و وجدان، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
جعفری تبریزی، محمدتقی (1399)، ایده­آل زندگی و زندگی ایده­آل، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
جعفری تبریزی، محمدتقی (1400)، فلسفه فرهنگ و هنر (مجموعه آثار علامه جعفری جلد نهم)، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
فلین، توماس(1394)، درآمدی بر اگزیستانسیالیسم، مترجم حسین کیانی، نشر حکمت سینا (نشر سینا)
کی یرکگور، سورن(1401)، کتاب یا این(جلد اول) یا آن(جلد دوم)، مترجم صالح نجفی، انتشارات مرکز
لینگ.ر.د(1399)، خویشتن از هم گسیخته، مترجم خسرو باقری، چاپ اول، تهران، انتشارات رشد.
همیلتون، ملکم (1389)، جامعه‌شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، چاپ اول، انتشارات نشر ثالث.
Barry, K. L. (1999). Brief interventions and brief therapies for substance abuse (Vol. 99, No. 3353). US Department of Health and Human Services, Public Health Service, Substance Abuse and Mental Health Services Administration, Center for Substance Abuse Treatment.
Tjasink, M. (2010). Art psychotherapy in medical oncology: A search for meaning. International Journal of Art Therapy, 15(2), 75-83.
Madigan, J. (2014). An application of concepts of existential psychotherapy to art therapy (Doctoral dissertation, Saybrook University).
Story, M. L. (2007). Existential art therapy. Canadian Art Therapy Association Journal, 20(2), 22-34.
Moon, B. L. (2007). Dialoguing with dreams in existential art therapy. Art therapy, 24(3), 128-133