حقوق طبیعت در شرایط جنگی: مطالعه تطبیقی میان آموزه‌های اسلامی و مسیحی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم.

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران .

10.22034/nrr.2026.70477.1566

چکیده

حقوق طبیعت در شرایط جنگی، به عنوان یکی از مباحث مهم اخلاقی و فقهی، در آموزه‌های دینی اسلام و مسیحیت جایگاه ویژه‌ای دارد که با توجه به تفاوت‌های تاریخی و فرهنگی، رویکردهای متفاوتی را به نمایش می‌گذارد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی نگرش‌های اسلام و مسیحیت نسبت به رعایت حقوق طبیعت در جنگ و بررسی تحولات فکری مرتبط با آن است. هدف پژوهش، تبیین چهارچوب‌های نظری و عملی هر دو دین در این حوزه و استخراج نقاط اشتراک و افتراق آن‌ها است. روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل محتوای متون مقدس، کتب فقهی و الهیاتی و بررسی دیدگاه‌های متفکران برجسته در هر دو مکتب دینی به شکل متنی و با ملاحظه زمان به صورت توصیفی-تحلیلی می‌باشد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در اسلام از بین بردن طبیعت بدون ضرورت در شرایط خاص جنگی از نگاه آموزه های قرآن و حدیث و دیدگاه های فقیهان و اندیشمندان اسلامی ناپسند است. این آموزه‌ها از صدر اسلام تاکنون ثبات و استمرار قابل توجهی داشته‌اند. آموزه‌های مسیحی نیز در متون مقدس و دیدگاه های الهیاتی پس از آن نابودی طبیعت را در جنگ مشروع ندانسته‌اند. البته باید در نظر داشت که در متون مقدس و دیدگاه های تفسیری مسیحیت رویکرد عدم صیانت از محیط زیست نیز ملاحظه می شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Rights of Nature in Wartime: A Comparative Study Between Islamic and Christian Teachings

نویسندگان [English]

  • Hassan Delavari 1
  • Hassan Rezaei Haftadar 2
  • fatemeh banifatemeh 3
1 Higher level lecturer at Qom Seminary.
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Tehran
3 Master's student in the Department of Quran and Hadith Sciences, University of Tehran
چکیده [English]

The rights of nature in wartime, as a significant ethical and juridical issue, occupy a prominent position in the religious teachings of Islam and Christianity, reflecting different approaches shaped by historical and cultural contexts. The main focus of this study is a comparative analysis of Islamic and Christian perspectives on the observance of nature’s rights during armed conflict, as well as an examination of the related intellectual developments. The aim of the research is to clarify the theoretical and practical frameworks of both religions in this domain and to identify points of convergence and divergence. The methodology is based on a content analysis of sacred texts, jurisprudential and theological works, and the views of prominent thinkers from both religious traditions, conducted textually and with consideration of historical context, in a descriptive-analytical approach.



The findings indicate that, according to the Quran, Hadith, and the perspectives of Islamic jurists and scholars, the destruction of nature without necessity during wartime is considered undesirable. These teachings have remained remarkably consistent and continuous since the early Islamic period. Christian teachings, likewise, do not legitimize the destruction of nature in war, as reflected in sacred texts and subsequent theological interpretations. However, it should be noted that some biblical texts and interpretive perspectives in Christianity also reflect instances where environmental protection is not prioritized.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Natural rights
  • Islam
  • Christianity
  • war
قرآن کریم، ترجمه: حسین انصاریان، (1383ش)، چاپ اول، قم: انتشارات اسوه .
کتاب مقدس، عهد عتیق و عهد جدید. ترجمه: فاضل خان همدانی، ویلیام گلن، هنری مرتن(1383ش)، چاپ دوم، تهران: اساطیر.
ابن براج، عبدالعزیز (1406ق)، المهذب؛ قم : موسسه نشر اسلامی.
ابن فارس، احمدبن فارس (1404ق)، معجم مقاییس اللغة؛ قم : مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق)، المغنی؛ بی‌چا، ریاض : دار عالم الکتب.
انصاف پور، غلامرضا (1384ش)، کامل فرهنگ فارسی؛چاپ ششم، تهران: زوار.
بخاری، محمد بن اسماعیل، (1422ق)، صحیح‌ البخاری؛ چاپ اول، بیروت : دار طوق النجاة.
جوادی آملی، عبدالله (1398ش)، اسلام و محیط زیست؛ قم : انتشارات موسسه اسراء.
حسینی شیرازی، سیدمحمد (1409ق)،  الفقه؛ چاپ دوم، بیروت : دارالعلوم.
حلبی، ابوالصلاح (1403ق)، الکافی فی الفقه؛ اصفهان : مکتبة الإمام أمیر المؤمنین علیه السلام.
حر عاملی، محمد بن حسن (1416ق)، وسائل ‌الشیعه؛ بی‌چا،  قم : مؤسسة آل ‌البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث
رایشبرگ، گریگوری، سایس، هنریک، بگبی، اندره (1390ش)، ترجمه : عبدالرحیم گواهی، اخلاق در جنگ؛ تهران : وزارت امور خارجه.
رسول­زاده، عباس، باغبانی، جواد، (1396ش)، شناخت کلیسای پروتستان؛ چاپ سوم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
رمضانی، علی (1390ش)، معنای حق در نگاه اندیشمندان اسلامی؛ نشریه معرفت حقوقی. شماره دوم. زمستان.
زحیلی، وهبة بن مصطفی، (بی­تا)، الفقه الاسلامی و ادلته؛ چاپ چهارم، دمشق: انتشارات دار الفکر.
زرقاء، مصطفی احمد (1418ق)، المدخل الفقهی العام؛ دمشق : دارالقلم.
سرخسی، احمدبن أبی سهل (1414ق)، المبسوط؛ بیروت : دارالمعرفة.
شاطبی، ابواسحاق ابراهیم بن موسی (1417ق)، الموافقات؛ قاهره : دار ابن عفان.
شوکانی، محمد بن علی، (1419ق)، ارشاد الفحول الی تحقیق الحق من علم الاصول؛ چاپ اول، بیروت : دار الکتاب العربی.
شهید اول، محمدبن مکی(1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة؛ قم : مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
صدوق، محمد بن على‌(1376ش)، الامالی؛ چاپ ششم، تهران: انتشارات کتابچی.
صدوق، محمد بن على‌ (1362ش)، الخصال؛ چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه.
صدوق، محمد بن على‌ (1414ق)، الاعتقادات؛ چاپ دوم، قم : کنگره شیخ مفید.
طالبی، محمدحسین (1393ش)، در آمدی بر فلسفه حق؛ قم : پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
طباطبائی، سید علی، (1412ق)، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل؛ بی­چا، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لاحیاء التراث.
طبرسی، فضل بن حسن (1415ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت : موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طوسی، محمدبن حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیه؛ چاپ سوم، تهران : المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
عمید، حسن (1382ش)، فرهنگ فارسی عمید؛ چاپ بیست  و ششم، تهران : انتشارات امیر کبیر.
فلاحت، محمدصادق؛ شهیدی، صمد (1389ش)، تحولات مفهوم طببیعت و نقش آن در شکل گیری فضای معماری؛ نشریه هنرهای زیبا دانشکدگان هنرهای زیبا دانشگاه تهران، دوره دو شماره 42 از صفحه 37 تا 42 .
فیومی، احمد بن محمد، (1428ق)، مصباح المنیر؛ بی­چا، بیروت : المکتبة العصریة.
قرضاوی، یوسف، (1435ق)، فقه الجهاد؛ بی­چا، قاهره: مکتبة وهبة.
کرکی، علی بن حسین بن عبدالعالی (1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد؛ چاپ دوم، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی؛ چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
کونگ، هانس (1390ش). ترجمه گروه مترجمان، متفکران بزرگ مسیحی؛ چاپ دوم. قم : دانشگاه ادیان و مذاهب.
مالک بن انس، (1425ق)، موطأ الامام المالک؛ بی­چا، ابوظبی: مؤسسه زاید بن سلطان آل نهیان للاعمال الخیریة و الانسانیة.
لوبون، گوستاو، (1334ش)، ترجمه: فخر داعی گیلانی، تمدن اسلام و عرب؛ بی­چا، تهران : بنگاه مطبوعاتی علی­اکبر اعلمی.
متقی هندی، علی بن حسام­الدین، (1401ق)،کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال؛ چاپ پنجم، بیروت :انتشارات مؤسسة الرسالة.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحار الانوار؛ چاپ دوم، تهران : مؤسسة الوفاء.
محقق حلی، جعفر بن حسن، (1408ق)، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام؛ چاپ دوم، قم :اسماعیلیان.
مصطفوی، حسن (1368ش)، التحقیق فی کلمات القرآن؛ تهران : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی(1389ش). مجموعه آثار.جلد3.  تهران : صدرا .
مظفر، محمدرضا (1430ق)، اصول الفقه؛ چاپ پنجم، قم : موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم‏.
مک گراث، آلیستر، (1392ش)، ترجمه: بهروز حدادی، درسنامه الهیات مسیحی؛ قم : انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
مک گراث، آلیستر، (1395ش)، ترجمه: ا،ساوار. الهیات؛ قم : نشر ادیان وابسته به دانشگاه ادیان و مذاهب .
میشل، توماس (1387ش). ترجمه حسین توفیقی،کلام مسیحی؛ قم : دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی .
مور، توماس، (1393ش)، ترجمه نسرین مجیدی، آرمان­شهر (اتوپیا)؛ تهران : روزگار نو.
 نصر، سیدحسن؛ فغفوری، محمدحسن (1389ش)، دین و نظام طبیعت؛ چاپ سوم. تهران : حکمت.
الواحدی، أبی الحسن علی بن أحمد (1411ق)، اسباب نزول القرآن؛ بیروت: دارالکتب العلمیة.
 والز، اندرو (1389ش). ترجمه احمدرضا مفتاح و حمید بخشنده، مسیحیت در جهان امروز؛ چاپ دوم. قم : دانشگاه ادیان و مذاهب.
وان وورست، رابرت ای، (1393ش)، ترجمه: جواد باغبانی و عباس رسول­زاده، مسیحیت از لابه­لای متون؛ چاپ دوم، قم : انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
هات، جان اف (1382ش). ترجمه بتول نجفی، علم و دین؛ قم : کتاب طه.
هینلز، جان راسل، (1391ش)؛ ترجمه: عبدالرحیم گواهی، راهنمای ادیان زنده؛ چاپ چهارم، قم : مؤسسه بوستان کتاب.
-Assisi Francis)1976م. Die opuskula des hl. Franziskus von Assisi. Neue textkritische Edition. Editiones Collegii S. Bonaventurae ad Claras aquas, Grottaferrata (Romae) 1976.]
-Frazier Nash. Roderick )1989(. The Rights of Nature: A History of Environmental Ethics. London, University of Wisconsin Press.
-de vitoria, Francisco, (1991), Political Writings, England, Cambridge University Press.
Rogerson, John. “The Old Testament: Historical Study and New Roles.” in Companion Encyclopedia of Theology, London and New York: 1995.
(2017). THE CA THOLIC AND MANICHAEAN WAYS OF    -. SAINT AUGUSTINE
 
Katz Erik(1993). Judaism and Ecological. In Mary E. Tucker and John A. Grim(eds). Worldview and Ecology (Lewisburg . Pa: Bucknell University Press  and london: Associated University Presses.
Yoreh, Tanhum. The Jewish Prohibition against Wastefulness: The Evolution of an Environmental Ethic. PhD diss., York University, 2014.
LIFE. THE CATHOLIC UNIVERSITY OF AMERICA PRESS Washington, D.