تبیین کارآمدی انسان‌شناسی اسلامی در مواجهه با کاستی‌های انسان‌شناسی گشتالت‌درمانی پرلز

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار.گروه علوم تربیتی و مشاوره. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه گیلان. رشت. ایران

10.22034/nrr.2026.70211.1559

چکیده

از جمله مبانی تاثیر گذار بر نظریه های مشاوره و روان درمانی مبانی انسان شناسی است. پژوهش حاضر با تبیین کارآمدی انسان‌شناسی اسلامی در مواجهه با کاستی‌های انسان‌شناسی گشتالت‌درمانی پرلز انجام شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد مقایسه‌ای، به بررسی آرای پرلز در حیطه انسان‌شناسی و مقایسه آن با مفاهیم اسلامی پرداخته است. پزوهش حاضر در دو مرحله انجام شده است. در مرحله اول مبانی انسان شناسی نظریه گشتالت درمانی پرز با توجه به منابع موجود استخراج و ارایه شدند. در مرحله دوم با توجه به منابع اسلامی از جمله آیات قرآن و روایات و کتب مرتبط این مبانی مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که انسان‌شناسی گشتالت‌درمانی بر محوریت مفاهیمی چون کل‌نگری، خودسازمان‌دهی، مسئولیت‌پذیری مطلق، حال‌گرایی و طبیعت‌محوری استوار است. از منظر اسلامی، این مبانی با چالش‌های جدی از جمله تقلیل انسان به ابعاد مادی، نادیده گرفتن فطرت الهی، فردگرایی افراطی، غفلت از بعد اجتماعی انسان و انکار ساحت متعالی روحانی مواجه است. انسان‌شناسی گشتالت‌درمانی با وجود نقاط قوت در توجه به کلیت و مسئولیت‌پذیری، به دلیل غفلت از ابعاد متعالی انسان، تصویر ناقصی از حقیقت انسان ارائه می‌دهد. الگوی انسان‌شناختی اسلامی می‌تواند با ارائه تصویر جامع از انسان و جبران کاستی های این نظریه کارآمدی بیشتری داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Explaining the effectiveness of Islamic anthropology in confronting the shortcomings of Perls' Gestalt therapy anthropology

نویسنده [English]

  • amir qorbanpoorlafmejani
Associate professor. Department of educational sciences and Counseling. Faculty of literature and humanities. University of Guilan. Rasht.Iran
چکیده [English]

Among the influential foundations on counseling and psychotherapy theories are the foundations of anthropology. The present study was conducted to explain the effectiveness of Islamic anthropology in dealing with the shortcomings of Perls' Gestalt therapy anthropology. This study, using a descriptive-analytical method and a comparative approach, examines Perls' views in the field of anthropology and compares them with Islamic concepts. The present study was conducted in two stages. In the first stage, the anthropological foundations of Perls' Gestalt therapy theory were extracted and presented according to existing sources. In the second stage, these foundations were criticized and examined according to Islamic sources, including verses from the Quran and related narrations and books. The findings show that the anthropology of Gestalt therapy is based on the centrality of concepts such as holistic thinking, self-organization, absolute responsibility, present orientation, and nature-centeredness. From an Islamic perspective, these principles face serious challenges, including the reduction of man to material dimensions, the neglect of divine nature, extreme individualism, neglect of the social dimension of man, and the denial of the transcendental spiritual dimension. Gestalt anthropology, despite its strengths in paying attention to the whole and responsibility, presents an incomplete picture of the truth of man due to the neglect of the transcendental dimensions of man. The Islamic anthropological model can be more effective by providing a comprehensive picture of man and compensating for the shortcomings of this theory.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gestalt therapy؛ Fritz Perls؛ anthropology؛ Islamic criticism؛ psychotherapy
  • effectiveness

مراجع

قرآن کریم؛ ترجمه. حسین انصاریان
ابوترابی، علی( 1386)، نقد ملاک‌های بهنجاری در روان‌شناسی، قم: مرکز نشر مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، چاپ اول.
آذربایجانی، مسعود (1375). انسان کامل از دیدگاه اسلام و روان‌شناسی. مجلة حوزه و دانشگاه، زمستان، 9، 6-21.
بشیری، ابوالقاسم؛ غروی، سید محمد. و فتحی آشتیانی، علی (1388). بررسی مفروضه‌های اساسی درباره ماهیت انسان از دیدگاه روان‌شناسی و اسلام. روان‌شناسی و دین. 2(5)، 7-47.
ترشیزی، علی (1390). مقایسه دیدگاه روان‌شناسی انسان‌گرا با قرآن در مورد ویژگی‌های انسان سالم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استادراهنما معصومه اسمعیلی، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۵). فطرت در قرآن. قم: اسراء.
جان بزرگی، مسعود؛ نوری، ناهید (1394). نظریه های بنیادین مشاوره و روان درمانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت.
حسین زاده، محمد (1394). منابع معرفت. قم، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
خسروپناه، عبدالحسین، قربان پور لفمجانی، حمید؛ قربان پور لفمجانی، امیر (1402). نقد مبانی انسان شناختی نظریه عقلانی- هیجانی آلبرت الیس با نگرش به منابع اسلامی. روان شناسی و دین، 16(1)، 147-166
خسروپناه، عبدالحسین (1392). فلسفة علوم انسانی. قم: ناشر، تعلیم و تربیت اسلامی
خسروپناه، عبدالحسین. (1395). انسان‌شناسی اسلامی. قم: نشر معارف.
خسروپناه، عبدالحسین ؛ قربان‌پور لفمجانی، امیر و قربان پور لفمجانی، حمید  (1401). ماهیت انسان در نظریۀ فروید و نقد آن از دیدگاه انسان‌شناختی امام سجاد(ع) در صحیفۀ سجادیه. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 26(90), 253-229.
خسروپناه، عبدالحسین؛ قربان‌پور لفمجانی، حمید و قربان پور لفمجانی، امیر (1401). نقد مبانی انسان شناسی نظریه عقلانی هیجانی الیس با نگرش به منابع اسلامی. روان شناسی و دین،16(1)، 166-147.
سربخشی، محمد (1398). اخلاق سکولار. قم، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
شفیع آبادی، عبدالله. و ناصری، غلامرضا. (1400). نظریه‌های مشاوره و رواندرمانی. تهران: مرکز نشر‌دانشگاهی.
شجاعی، محمد صادق (1399). روان شناسی در قرآن و حدیث، جلد اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
شریف رضی، محمد بن حسین. (1390). نهج‌البلاغه. ترجمه علی شیروانی. قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها و دفترنشر معارف.
شجاعی، محمدصادق و حیدری، مجتبی. (1389). نظریه‌های انسان سالم با نگرش به منابع اسلامی. قم: انتشارات مؤسسة آموزشی پژوهشی امام خمینی.
رجبی، محمود (1384). انسان‌شناسی. قم: انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
طباطبایی، محمدحسین (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین.
مکارم شیرازی، ناصر. (1375 ش). پیام امام، قم، دار الکتب الاسلامیه.
مطهری، مرتضی (۱۳۷۸). انسان در قرآن. تهران: انتشارات صدرا.
نراقی، ملا احمد (۱۳۸۵). معراج السعاده. تهران: انتشارات هرمس.
نوده ئی، داوود (1389). ضرورت توجه به مبانی دینی در نقد نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی و طراحی الگوهای بومی. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی. 1(4)، 111-140.
غروی، سید محمد؛ ماهر، فرهاد؛ نفیسی، غلامرضا؛ شکرکن، حسین ( 1384). مکتب­های روانشناسی و نقد آن. تهران: انتشارات سمت.
فیض کاشانی، محسن (۱۳۷۸). المحجه البیضاء. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
قربان پور لفمجانی، حمید و قربان پور لفمجانی، امیر  (1400). نقد دیدگاه انسان‌شناختی نظریة واقعیت‌درمانی گلاسر بر اساس دیدگاه انسان‌شناختی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه. سراج منیر، 12(42)، 89-125.
قربان پور لفمجانی،امیر  (1399). نقد مبانی انسان‌شناختی سبک زندگی در نظریۀ روان‌شناسی فردنگر آدلر از دیدگاه اسلام. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 20(7), 251-274.
قربانپور لفمجانی، امیر  (1400). نقد مبانی انسان‌شناختی نظریه مراجع محور راجرز با نگرش به منابع اسلامی. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 12(47), 47-96.
قربانپور لفمجانی، امیر (1403). نقش معرفت شناسی دوره مدرن بر عقل گریزی و تکنیکالیزم در روان شناسی و مشاوره، سیاست پژوهشی تحول در علوم انسانی، 3(2)، 34-7.
کاشانی، ملأ فتح‌الله. (1378 ش). تنبیه الغافلین و تذکره العارفین، تهران، انتشارات پیام حق.
واعظی، احمد (1385). بحران انسان‌شناسی معاصر. مجلة حوزه و دانشگاه. 9، 94-109.
Carlson, J., R. E. Watts, and M. Maniacci (2006), Adlerian Therapy: Theory and Practice, Washington DC: American Psychological Association.
Corey, Gerald. (2009). Theory and Practice of Counseling and Psychotherapy. Eighth Edition, Belmont: Thomson Brooks/Cole, a part of The Thomson Corporation.
Glasser, W. (1999). Choice theory: A new psychology of personal freedom. HarperPerennial.
Latner, J. (2005). The Foundations of Gestalt Therapy. The Gestalt Journal Press.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار