کارکرد قاعده «بسیط الحقیقة» در فرایند انتزاع صفات متکثر از ذات واحد و بسیط الهی، با ارزیابی راه‌حل‌های اندیشمندان اسلامی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 تبریز چهارراه حافظ کوی فرمانبردار کوچه ی حسینی پلاک۲۰

2 دانشیار گروه مبانی نظری اسلام دانشگاه معارف اسلامی

چکیده

چگونگی «انتزاع صفات متکثر از ذات واحد و بسیط الهی»، یکی از مسائل پیچیده در الاهیات بالمعنی‌الاخص از فلسفه اسلامی است. این پژوهش با روش تحلیلی، نخست، راه‌حل‌های ارائه شده از سوی بوعلی سینا، صدرالمتألهین، امام خمینی و آیت‌الله سبحانی، را بررسی کرده، نشان می‌دهد که این دیدگاه‌ها با تاملاتی مواجه بوده و به نتیجه نهایی واصل نمی‌شوند؛ سپس بر اساس قاعده «بسیط الحقیقة» و رهاورد آن، یعنی حضور «وجود لابشرط مقسمی» در همه مراتب هستی در عین رهایی آن از همه قیود هستی، به نتیجه مطلوب، یعنی حل مسئله یادشده، می‌رسد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تجلی صفات کمالی در مراتب گوناگون هستی، ناشی ازحضور «وجود لابشرط قسمی» است و انتزاع هر صفت از مرتبه‌ای خاص، به موجب حضور کامل «بسیط الحقیقة» در آن مرتبه می‌باشد. این نظریه ضمن حفظ وحدت و بساطت ذاتی، کثرت مفهومی صفات را بر مبنایی عینی و خارجی تبیین می‌کند و راهکاری تازه برای جمع بین دو دیدگاه تنزیه و تشبیه، در الهیات بالمعنی‌الاخص ارائه می‌کند.افزون بر این، مقاله حاضر با بازخوانی دقیق مفاهیم وجودی در حکمت متعالیه، نشان می‌دهد که قاعده «بسیط الحقیقة» ظرفیت حل‌وفصل بسیاری از تعارض‌های دیرپای الاهیاتی را داراست و می‌تواند به‌عنوان مبنایی روشمند برای تحلیل صفات الهی در مطالعات فلسفی و کلامی معاصر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Function of the “Simple Reality” Principle in the Process of Abstracting Multiple Attributes from the One and Simple Divine Essence: An Evaluation of the Solutions Proposed by Islamic Thinkers

نویسندگان [English]

  • Alireza Khagani 1
  • hassan panahi azad 2
1 Hoze,daneshgah
2 Associate Professor, Department of Theoretical Foundations of Islam, University of Islamic Studies
چکیده [English]

The question of how multiple attributes are abstracted from the one and simple Divine Essence is one of the most complex issues in theology in the strict sense within Islamic philosophy. Employing an analytical method, this study first examines the solutions proposed by Avicenna, Ṣadr al-Dīn al-Shīrāzī (Mullā Ṣadrā), Imam Khomeini, and Ayatollah Subḥānī, and demonstrates that these views face difficulties and do not ultimately lead to a definitive resolution. The study then, on the basis of the principle of Simple Reality (basīṭ al-ḥaqīqa) and its corollary—namely, the presence of absolute existence as a divisional universal (wujūd lā bi-sharṭ al-maqsimī) across all levels of being while remaining free from existential constraints—arrives at a solution to the problem.



The findings indicate that the manifestation of the attributes of perfection at different levels of being is due to the presence of absolute existence as a specific universal (wujūd lā bi-sharṭ al-qismī), and that the abstraction of each attribute from a particular level is grounded in the complete presence of Simple Reality at that level. While preserving the unity and simplicity of the Divine Essence, this theory explains the conceptual multiplicity of attributes on an objective basis and offers a novel approach to reconciling transcendence (tanzīh) and immanence (tashbīh) in theology in the strict sense.



Moreover, the article shows that the principle of Simple Reality can function as a systematic foundation for analyzing divine attributes in contemporary philosophical and theological studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Multiple Attributes
  • One Essence
  • Simple Essence
  • Conceptual Contradiction
  • Unity of Existence
  • Simple Reality

مراجع

1- قرآن کریم؛ ترجمه حسین انصاریان
2- گرامی، محمدعلی.(1382). منطق مقارن، نشر امید.
3- علامه، مظفر.(1366). منطق مظفر، نشر اسماعیلیان قم.
4- شهابی، محمود.(1392). رهبر خرد، نشر عصمت.
5- صدرالمتالهین، اسفار.(1428هـ). دارالاحیای تراث، نشر طلیعه نور.
6- صدرالمتالهین.(1422). الرسائل، مکتبه المصطفوی.
7- صدرالمتالهین عرشیه.(1341).دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
8- علامه طباطبایی.(1332). اصول فلسفه و روش رئالیسم،نشر صدرا.
9- شهید مطهری.(1391). مجموعه آثار، نشر صدرا.
10- شبستری، شیخ محمود.(1368). گلشن راز، کتابخانه طهوری.
11- صدرالمتالهین.(1382). شواهدالربوبیه، بنیاد حکمت صدرا.
12- سبزواری، شیخ محمود(1369). شرح منظومه، نشر ناب.
13- جوادی آملی.(1401). رحیق مختوم، نشر اسرا.
14- امام خمینی.(1381). تقریرات فلسفه، نشر آثار امام.
15- ابن سینا.(1363). مبدا و معاد، نشر موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
16- شیخ صدوق.(1394). التوحید، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.
17- آیت الله سبحانی.(1382هـ). الهیات غلی الهذی والکتاب والسنه، نشر امام صادق.
18- خسروپناه.(1401). نظام معرفت شناسی صدرایی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
19- عبودیت، عبدالرسول.(1389). خطوط کلی حکمت متعالیه، نشر موسسه امام خمینی.
بنائیان، محمد  واکاوی مفهومی سبک زندگی اسلامی – ایرانی از دیدگاه مقام معظم رهبری در آینه آیات و روایات، مجله مدیریت فرهنگی، 9(30): 90-59.
مقیمی، احمد، سبک زندگی اسلامی، 27/8/1399، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری(www.leader.ir).

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار