تطبیق نظریه امید اسنایدر با امید در معارف دینی و کاربرد تربیتی آن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه روانشناسی موسسه اموزشی پژوهشی امام خمینی قم ادرس قم بلوار جمهوری اسلامی موسسه امام خمینی طبقه 5 اتاق 36

2 موسسه علمی پژوهشی رکن الهدی . سطح ۴. کرمان

3 عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور تهران، سیرجان

چکیده

این پژوهش با هدف مقایسه تطبیقی «نظریه امید» اسنایدر در روان‌شناسی مثبت‌نگر و مفهوم «رجاء» در آموزه‌های اسلامی و تبیین کاربرد تربیتی آن با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. در این راستا، مؤلفه‌های سه‌گانه اسنایدر شامل تفکر هدف، تفکر عاملی و تفکر گذرگاه با مؤلفه‌های امید دینی یعنی هدفمندی، توکل، اسباب و تلاش، مورد مداقه و تطبیق قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو دیدگاه در ضرورت هدفمندی و نقش فعالانه تلاش انسانی اشتراک نظر دارند؛ بااین‌حال، تفاوت‌های بنیادینی در «منبع» و «ماهیت» امید میان این دو رویکرد وجود دارد. درحالی‌که امید در نظریه اسنایدر عمدتاً بر توانمندی‌های شناختی و فردی متمرکز است، امید دینی (رجاء) ماهیتی الهی داشته و بر محور توکل به مشیت پروردگار استوار است. این پژوهش در نهایت نتیجه می‌گیرد که تلفیق این دو دیدگاه می‌تواند به ارائه مدل‌های جامع‌تری در حوزه‌های مشاوره، تربیت دینی و مدیریت بحران منجر شود. این رویکرد ترکیبی با بهره‌گیری از نقاط قوت هر دو حوزه علمی و معنوی، امید را به عنوان پلی میان تلاش خردمندانه انسان و اتکال به قدرت لایزال الهی بازتعریف می‌کند. این پیوند ارزشمند، کاربردهای تربیتی مؤثری را در مسیر تقویت تاب‌آوری و ارتقای سلامت روان ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

nazarieh tatbiq amid esnayedar ba amid dar moaref dini ve karbard tarbiti an

نویسندگان [English]

  • mohammadreza ahmadi 1
  • Fahimeh mottaghi far 2
  • Gholamreza Mottaghifar 3
1 ozv cpeeyat elmi garveh ravaneshenasi moseseh amozeshi pajooshi emam khmini gham edres ghamar jamehori eslami moseseh emam khmini tabagheh 5 otagh 36
2 moseseh pajooshi elmi rekan alehadi . sath 4. karman
3 عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور تهران، سیرجان
چکیده [English]

This study was conducted with the aim of comparatively examining Snyder’s Hope Theory in positive psychology and the concept of rajā (religious hope) in Islamic teachings, as well as elucidating their educational applications, using a qualitative content analysis method. Accordingly, Snyder’s three components—goals thinking, agency thinking, and pathways thinking—were examined and compared with the components of religious hope, namely purposefulness, tawakkul (reliance on God), the use of means, and effort. The findings indicate that both perspectives share an emphasis on the necessity of purposeful orientation and the active role of human effort. However, fundamental differences exist between the two approaches regarding the “source” and “nature” of hope. Whereas hope in Snyder’s theory is primarily focused on cognitive and individual capacities, religious hope (rajāʾ) is divine in nature and is grounded in reliance on the will of God. Ultimately, this study concludes that integrating these two perspectives may contribute to the development of more comprehensive models in counseling, religious education, and crisis management. By drawing on the strengths of both scientific and spiritual domains, this integrative approach redefines hope as a bridge between rational human endeavor and reliance on the infinite power of God. This valuable synthesis offers effective educational applications for strengthening resilience and promoting mental health.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Positive psychology
  • mental health
  • Snyder
  • Hope Theory
  • rajāaʾ

مراجع

قرآن کریم. ترجمه حسین انصاریان
نهج‌البلاغه. ترجمه محمد دشتی
ابن‌فارس، احمد بن فارس. (۱۴۰۴ ق). معجم مقاییس‌اللغه. دمشق: مکتب الإعلام الإسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ ق). لسان‌العرب. بیروت: دار صادر.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۴۱۰ ق). غررالحکم و دررالکلم. قم: دارالکتاب الإسلامی.
جعفری، محمدتقی. (۱۳۷۹ ش). فلسفه و هدف زندگی. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
حکیم‌زاده اردکانی، علی و همکاران (۱۴۰۰ ش). «طراحی و اعتبارسنجی الگوی قرآنی–روایی امیددرمانی با رویکرد توحیدی». طلوع بهداشت، ۴، ۹۴–۱۰۹.
دهخدا، علی اکبر، (1346 ش) لغت نامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم.
زبیدی، محب‌الدین. (۱۴۱۴ ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
سعید بهشتی، خاری‌آرانی، مجید؛ علی‌اکبرزاده‌آرانی، زهرا. (۱۳۸۹ ش). «معنا و مؤلفه‌های امیدواری در متون اسلامی و روان‌شناسی مثبت‌گرا». دانش و رفتار، ۷ (۴۵)، ۵۷–۷۰.
صدرالدین شیرازی. (۱۳۸۱ ش). المبدأ و المعاد. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صفورایی پاریزی، محمدمهدی؛ قاسمی، سلیمان. (۱۳۹۷ ش). «سلامت روان در پرتو آموزه‌های دینی». معرفت، ۹۷، ۴–۲۸.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۴۱۷ ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالکتب الإسلامیه.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۴۱۵ ق). مجمع البیان. بیروت: مؤسسه الأعلمی.
طبری، محمد بن جریر. (۱۴۱۴ ق). تاریخ طبری. بیروت: مؤسسه الأعلمی.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۳ ق). التبیان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
طیب، عبدالحسین. (۱۳۷۸ ش). اطیب البیان. تهران: انتشارات اسلام.
عابدی، آ. (۱۳۸۸ ش). «کارکردهای دین در معنا بخشی به رنج». مطالعات دین و روان‌شناسی، ۴۹.
عسکری، ابوهلال حسن بن عبدالله. (۱۴۱۲ ق). معجم الفروق اللغویة. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
علاءالدین، علی بن حسام‌الدین. (۱۴۰۱ ش). کنز العمال (ج ۳). بیروت: مؤسسه الرساله.
علاءالدینی، زهره. (۱۳۷۸ ش). بررسی امیددرمانی گروهی... پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.
فرهوش، محمد و همکاران. (۱۴۰۰ ش). «رابطه سلامت روان و امید». روان‌شناسی بالینی، ۱۳ (۲)، ۲۰۱–۲۱۱.
فیض کاشانی، ملا محسن. (۱۳۷۹ ش). راه روشن. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
فیض کاشانی. (۱۴۱۷ ق). المحجة البیضاء. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۵ ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
کرمی، جهانگیر و همکاران. (۱۳۹۱ ش). «رابطه جهت‌گیری مذهبی با تاب‌آوری و امیدواری». فرهنگ در دانشگاه اسلامی، ۲ (۲)، ۲۴۳–۲۵۶.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ ق). بحارالانوار. قم: مؤسسه الوفاء.
محققیان، زهرا. (۱۳۹۶ ش). نظریه امید. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
محمدی ری‌شهری، محمد. (۱۳۸۳ ش). میزان‌الحکمه. بیروت: دارالحدیث.
محمدی ری‌شهری، محمد. (۱۳۸۸ ش). مبانی شناخت. قم: دارالحدیث.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (۱۳۷۳ ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۰ ش). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۱ ش). راهیان کوی دوست. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصطفوی، حسن. (۱۳۶۰ ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه.
نوری طبرسی، حسین. (۱۳۲۰ ق). مستدرک الوسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت.
هاشمی شهیدی، اسدالله. (۱۳۹۲ ش). ظهور حضرت مهدی. قم: کتاب جمکران.
جیمز دارمستتر. (۱۳۱۷ ش). مهدی از صدر اسلام تا قرن سیزدهم هجری. ترجمه محسن جهان‌سوز. تهران: ادب.
بیانات مقام معظم رهبری، ۲۲ مرداد ۱۳۷۶. Khamenei.ir.
منابع لاتین
Carr, A. (1990). Positive Psychology. Oxford University Press
Frankl, V. E. (1946). Man’s Search for Meaning. Beacon Press.
Irving, L. M., Snyder, C. R., & Crowson, J. J. (1998). Hope and coping. In C. R. Snyder (Ed.), *Handbook of Hope: Theory, Measures, and Applications. Academic Press.
Peterson, C., & Seligman, M. E. P. (2004). Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. Oxford University Press.
Sappington, A. (2000). Mental Health: Foundations and Perspectives, Sage Publications].
Seligman, M. E. P. (2002). Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment*. Free Press.
Snyder, C. R. (1994). The Psychology of Hope: Optimism, Resilience, and Pathways. Free Press.
Snyder, C. R. (2000). Handbook of Hope: Theory, Measures, and Applications. Academic Press.
Snyder, C. R. (2002). Hope Theory: Rainbows in the Mind. Psychological Inquiry، 13(4), 249–275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
Snyder, C. R., & Lopez, S. J. (Eds.). (2002). Handbook of Positive Psychology. Oxford University Press.
Wells, A. (2005). Cognitive Therapy of Anxiety Disorders: Science and Practice. Guilford Press.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار