تربیت اسلامی؛ کارآمد سنجی اجبار در نهادینه سازی اخلاق اجتماعی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

گروه معارف اسلامی و دروس عمومی دانشگاه هنر اصفهان

چکیده

اهتمام به ترویج اخلاق اجتماعی به منظور ایجاد پیوند بین افراد جامعه و هدایت رفتارها و کنش‌های آنان در عرصه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی از جمله پیش نیازهای زیست سالم جمعی است. اجبار آحاد جامعه به مراعات اخلاق اجتماعی توسط حکومت‌ها به منظور کاهش ناهم‌گرایی ناشی از خود‌مداری‌های فردی، می‌تواند از جمله راه های نیل یه هدف مذکور باشد. فرضیه این پژوهش به منظور پاسخ به این سؤال که کاربست عنصر اجبار تا چه اندازه می‌تواند به ترویج اخلاق در تعامل اجتماعی مدد رساند؟ بدین صورت است: با توجه به این که زبان اخلاق از سنخ توصیه‌ای و نه توصیفی است، کاربست ارزشی آن نسبت به نوع امری توسط نهاد قدرت، در تحقق هدف اخلاقی سازی زیست اجتماعی و نهادینه شدن حس مسئولیت‌پذیری افراد، کارآمدی بیشتری دارد. نتائج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد اعمال زور صِرف،بیشتر از آن که مبانی اخلاقی را درونی سازد ،به تظاهر رفتار اخلاقی آحاد جامعه در تعامل با یکدیگر منجر می‌گردد. در واقع، به دلیل پایمال شدن عزت نفس افراد ناشی ازعدم تحقق حس فاعلیت و اراده مندی در مسئولیت‌پذیری اخلاقی، درونی شدن کنش مذکور و باور به مراعات مبانی اخلاق، در اثر رواج ظاهرسازی با مانع مواجه می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Islamic training; Measuring the efficiency of coercion in the institutionalization of social ethics

نویسنده [English]

  • Mojtaba Attarzadeh
Isfahan University of Art
چکیده [English]

Efforts to promote social ethics in order to create a link between people in society and guide their behaviors and actions in various fields of individual and social life are among the prerequisites for a healthy collective life. Forcing society members to observe social ethics by governments in order to reduce heterogeneity caused by individual self-management can be one of the ways to achieve the aforementioned goal.
The hypothesis of this research is to answer the question that to what extent can the use of coercion help to promote ethics in social interaction? It is as follows: Considering that the language of ethics is of a recommendatory and not a descriptive nature, its value application is more efficient than the imperative type by the power institution, in realizing the goal of moralizing bio-social and institutionalizing the sense of responsibility of people.
The results of this research, show that the use of force, rather than internalizing moral principles, leads to , due to trampling of people's self-esteem due to the lack of realization of the sense of agency and willfulness in moral responsibility, Internalization of the the belief in observing the principles of ethics is hindered by the prevalence of pretending.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ethics
  • responsibility
  • religion
  • obligation
قرآن کریم
-نهج البلاغه
- ابن شعبه، ح.(1382). تحف العقول عن آل الرسول علیهم السلام،تحقیق صادق حسن زاده،قم:آل علی(ع).
- ابن عربی،م.(1396).الفتوحات المکیه،ترجمه محمد خواجوی،تهران:نشر مولی.
- ارسطا، م.ج.(1389). مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران، قم:بوستان کتاب.
-اسپکتور، .(1382). قدرت و حاکمیت در اندیشة غرب، ترجمه عباس باقری، چاپ اول، تهران: نشرنی.
- اوجاقی، ن.(1386). دین و تأثیر آن بر رفتار اخلاقى.،ماهنامه معرفت.16(118) ، 29-17.
-بشیریه، ح. (1388). جامعه شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی. چاپ هفدهم، تهران: نشر نی. 
-جلائی پور، ح؛ محمدی، ج.(1387). نظریه های متأخر جامعه شناسی،تهران:نشر نی.
-حکیمی، م.ر.(1384).، الحیاة،ترجمه احمد آرام، چاپ پنجم ،قم: دلیل ما.
-خامنه ای،س. ع. (رهبر معظم انقلاب)، بیانات در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی امیرکبیر،9/12/1379
-[امام] خمینی، روح.ا. (1373)،مناهج الوصول إلی علم الاصول، چاپ اول، تهران:مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
-خواص، ا.(1385). فلسفة اخلاق (با تکیه بر مباحث تربیتی)،قم: معارف.
-داوودی، م.( ۱۳۸۵). رویکردها و پرسش‌های بنیادین در تربیت اخلاقی، فصلنامه علمی پژوهشی انجمن معارف اسلامی ایران، 2(2) ، 153-175 .
-رجب زاده، س. ح، رحیمی، ف.( 1394). مطالعه اثر دینداری بر پایبندی اخلاقی در یک جمعیت دانشجویی، فصلنامه راهبرد فرهنگی-اجتماعی، ۴( ۱۶)، صص76 -۴۵ .
-زتومکا، پ.(1384). اعتماد، یک نظریه جامعه شناسی، ترجمه فاطمه گلابی،تبریز:نشر مترجم.
-زندی ،خ.(1394). رابطه رهبری اخلاقی و مسئولیت پذیری اجتماعی (مطالعه موردی کارکنان سایت اداری سنندج)،فصلنامه جامعه شناسی کاربردی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان).26(60)، 222-213.
- سروش، م.(1391). احساس مسئولیت فردی و اجتماعی، دیگرخواهی و اعتماد اجتماعی مطالعه نوجوانان شیراز، فصلنامه جامعه شناسی کاربردی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان. 23(46) ،صص 211-193.
- سعیدی رضوانی،م.(1386).بررسی وضعیت موجود تربیت دینی و اخلاقی دانش آموزان و ارزیابی آن بر اساس مولفه های اصلی آموزش و پرورش .تهران:دفتر سند ملی آموزش و پرورش.
-سیّاح، ا.(1366). فرهنگ بزرگ جامع نوین (عربی ـ فارسی مصوّر)، تهران: اسلام.
-طالبی،ابوتراب.(1389).بررسی تعارض بین ارزش های اخلاقی مذهبی و کنش های اجتماعی دانش آموزان دبیرستانهای منطقه 3 و 5 شهر تهران(رساله دکتری)تهران:دانشگاه تربیت مدرس
-عابدی، ع .(1393). بررسی نقش رزمندگان دفاع مقدس در ارتقای اخلاق اجتماعی. پایان نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور، واحد تهران جنوب، گروه الهیات و معارف. 
- فرانکل‌،و(1371).فریاد ناشنیده‌ برای‌ معنی، ترجمة‌ علی‌ علوی‌نیا و مصطفی‌ تبریزی،تهران: نشر یادآوران .
- فرمهینی فراهانی،م.(1378).فرهنگ توصیفی علوم تربیتی،تهران:اسرار دانش.
- قمی، ع.(1402ق.). سفینه البحار و مدینه الحکم و الاثار مع تطبیق النصوص الوارده فیها علی بحار الانوار، ج 2، تهران:فراهانی.

-کدخدائی،م.ر.(1378). بررسی فقهی و حقوقی قاعده التعزیر فی کل معصیه. فصلنامه فقه اهل بیت،14(54)، 142-91.

-کلینی، م.(1407ق.).ااصول کافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

-گرین، ر.م.(1374).«اخلاق و دین»، در: فرهنگ و دین، ویراسته میرچاالیاده، ترجمه صادق لاریجانی،تهران: انتشارات طرح نو.
-گلدنر، آ.(1383). بحران جامعه شناسی غرب،ترجمه فریده ممتاز،تهران:شرکت سهامی انتشار.
-لیتل، د.( ۱۳۸۱) .تبیین در علوم اجتماعی، ترجمه عبدالکریم سروش، تهران، موسسه فرهنگی صراط.
- مجلسی، م.ب.(1403ق.). بحارالانوار،بیروت:دار احیاءالتراث العربی.
-محسنی، منوچهر.( ۱۳۷۹). بررسی آگاهی‌ها، نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی فرهنگی در ایران، تهران: دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی کشور. 
-مصباح، م.ت.(1376). اخلاق در قرآن، ج1 ،قم: انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
-مصباح یزدی، م.ت.(1380) ،فلسفة اخلاق، تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی، تهران:سازمان تبلیغات اسلامی.
-معتمدی، ع.(1392). سبک زندگی مطلوب بر اساس دیدگاه ارتباطی، فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی .4(13)، 142-125.
- ملکیان، م.(1381). راهی به رهایی ،تهران: نگاه معاصر.
-ممتاز، ف.(1383)معرفی طبقه از دیدگاه بوردیو،پژوهشنامه علوم انسانی. 10(42-41) ، 160-149.
- مولوی، ج.(1386). کلیات مثنوی،جلد اول، تهران: اسلامیه.
- میرزائی ملکیان،م. و توکلی،ز.(1397). بررسی وضعیت اخلاق اجتماعی در میان شهروندان کرمان، مجلة مطالعات اجتماعی ایران.12(4)،132-109.
- میر کمالی، م.(1382).اخلاق و مسئولیت اجتماعی در مدیریت آموزشی،دو فصلنامه روانشناسی و علوم تربیتی.33(1) 221-201.
- وجدانی، ف.(1393).جایگاه یادگیری ضمنی و غیر مستقیم در آموزش اخلاق،فصلنامه علمی-پژوهشی نامه اخلاق.7(26)58-47.
-هابز، ت.(1380).لویاتان، ترجمه حسین بشیریه، چاپ اول ،تهران: نشرنی.
- همیلتون، م.(1387).جامعه شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی ،تهران:نشر ثالث.